Doanh nghiệp sản xuất xanh
Liên minh Châu Âu (EU) đang đứng trước một bước ngoặt chính sách mang tính bản lề nhằm vực dậy nền sản xuất nội khối và đẩy nhanh tiến trình giảm phát thải. Tuy nhiên, dự thảo Đạo luật Thúc đẩy công nghiệp (IAA) đang phơi bày những rạn nứt sâu sắc giữa hai “đầu tàu” kinh tế là Pháp và Đức về mức độ bảo hộ cần thiết.
31/8/2026
Tham vọng nâng tỷ trọng sản xuất và bài toán “made in Europe” Mùa thu này, các cơ quan lập pháp EU sẽ bước vào vòng thảo luận cuối cùng đối với dự thảo IAA – sáng kiến được công bố từ tháng 3 với kỳ vọng đưa EU trở thành một “cường quốc công nghiệp sạch”. Trọng tâm của đạo luật này là tinh gọn thủ tục hành chính, đẩy nhanh phê duyệt dự án và đặc biệt là nâng tỷ trọng ngành sản xuất trong nền kinh tế từ mức khoảng 14% hiện tại lên 20% vào năm 2035.
Dưới sự thúc đẩy của Stéphane Séjourné – Phó chủ tịch điều hành Ủy ban Châu Âu (EC) kiêm kiến trúc sư trưởng của dự luật, IAA được xem là sự thay đổi tư duy mang tính học thuyết nhằm bảo vệ các nhà sản xuất châu Âu trước làn sóng hàng hóa giá rẻ từ bên ngoài. Theo đề xuất ban đầu của EC, nhiều dự án mua sắm công sẽ phải đáp ứng tỷ lệ tối thiểu đối với sản phẩm xanh mang thương hiệu “made in Europe”.
Nhưng chính các quy ddihj này lại đang gây ra mâu thuẫn Pháp – Đức và áp lực từ các hiệp hội. Quy định ưu tiên nội khối này cũng đã châm ngòi cho cuộc tranh luận gay gắt nội bộ khối.
Pháp kiên quyết ủng hộ lập trường bảo hộ mạnh mẽ để giữ chân và phát triển chuỗi giá trị sản xuất bên trong biên giới EU.
Đức – nền kinh tế gắn liền với hoạt động xuất khẩu – lại tỏ ra vô cùng lo ngại. Berlin sợ rằng các biện pháp bảo hộ thắt chặt sẽ châm ngòi cho các hành động trả đũa thương mại từ đối tác quốc tế. Những phản ứng ngoại giao ngầm đã xuất hiện khi lãnh đạo một số quốc gia đồng minh trực tiếp gọi điện chất vấn các nhà lập pháp EU về định hướng có phần “khép kín” này.
Sự chia rẽ cũng lan sang các hiệp hội ngành hàng. Hiệp hội Ngành thép Châu Âu (Eurofer) đã lên tiếng cảnh báo khi dự thảo ban đầu chỉ yêu cầu 25% lượng thép dùng trong dự án công là loại “carbon thấp” mà không bắt buộc phải sản xuất tại EU. Eurofer lập luận rằng nếu thiếu các tiêu chuẩn ngặt nghèo về xuất xứ, các chương trình hỗ trợ sẽ vô tình nuôi sống thép nhập khẩu, làm triệt tiêu động lực đầu tư khử carbon ngay trên sân nhà. Dù ban đầu EC né tránh áp đặt xuất xứ “thép xanh” để hạ nhiệt căng thẳng với Mỹ và Ấn Độ, quan điểm của các nhà sản xuất thép nội địa đang nhận được ngày càng nhiều lực đẩy ủng hộ.
Tìm kiếm điểm cân bằng và áp lực đa chiều Để xoa dịu các bên, Ireland trong vai trò Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU đã đề xuất thay thế khái niệm cứng nhắc “made in Europe” bằng một hệ thống pháp lý chặt chẽ hơn, dựa trên các hiệp định thương mại và khả năng tiếp cận thị trường thực tế của từng dòng sản phẩm. Đồng thời, dự thảo cũng trao cho EC quyền linh hoạt nới lỏng hạn ngạch carbon thấp nếu các yêu cầu này đẩy chi phí nguyên liệu lên quá cao, đe dọa trực tiếp đến năng lực cạnh tranh hoặc đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung.
Khi bước vào Nghị viện Châu Âu, IAA tiếp tục chịu sự giằng co của các phe phái chính trị. Một liên minh gồm đảng Nhân dân Châu Âu (EPP), Renew Europe và S&D đang thúc đẩy một chiến lược công nghiệp cứng rắn nhằm đối trọng với sức ép từ Trung Quốc và Mỹ. Ngược lại, đảng Xanh lại bày tỏ hoài nghi, cho rằng IAA đang làm lệch trọng tâm chính sách từ mục tiêu chống biến đổi khí hậu cốt lõi sang cuộc đua nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại thuần túy.
Diệu Thanh t/h
