Doanh nghiệp sản xuất xanh
Sáng 23/4, Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật thuế. Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu góp ý về chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe điện chạy bằng pin.
23/4/2026.
Đề xuất của đại biểu.
Theo đề xuất của Chính phủ, chính sách ưu đãi thuế đối với ôtô chở người dưới 24 chỗ chạy bằng pin sẽ được kéo dài đến hết năm 2030.
Việc kéo dài ưu đãi nhằm từng bước thay đổi thói quen tiêu dùng từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện, qua đó giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế ô nhiễm đô thị và giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu truyền thống trong bối cảnh giá và nguồn cung biến động.
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp, đồng tình với việc tiếp tục ưu đãi thuế, nhưng lưu ý rủi ro ô nhiễm môi trường từ pin xe điện khi hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng. Theo ông, chính sách khuyến khích tiêu dùng cần đi kèm phát triển hạ tầng trạm sạc, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sản xuất pin thân thiện với môi trường.
Ông cũng đang đề nghị bổ sung quy định bắt buộc doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe điện phải thu hồi, tái chế pin đã qua sử dụng, đồng thời xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chuyên nghiệp. Cần có cơ chế khuyến khích đầu tư nghiên cứu công nghệ tái chế, thay thế các loại pin công nghệ cũ bằng pin thế hệ mới. Tránh phát sinh dạng ô nhiễm trong quá trình xử lý.
Sáng kiến kéo dài ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện đến năm 2030 là một bước đi “đúng và trúng” về mặt kinh tế lẫn môi trường. Nhưng nỗi lo của đại biểu Đoàn Hùng Vũ về “bom nổ chậm” từ pin là hoàn toàn có cơ sở.
Để Việt Nam đi đúng lộ trình mà không vướng vào cái bẫy “ô nhiễm chuyển hệ”, chúng ta cần một chiến lược mang tính hệ thống, không chỉ dừng lại ở việc miễn giảm thuế.
Hướng đi phù hợp nhất sẽ bao gồm 4 trụ cột chính như sau.
Áp dụng cơ chế EPR (Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất)
Đây là “chìa khóa” để giải bài toán pin thải. Việt Nam cần luật hóa việc thu hồi pin không chỉ là khuyến khích mà là bắt buộc.
Nguyên tắc là, “Người gây ô nhiễm phải trả tiền”. Các hãng xe khi bán ra một chiếc xe điện phải có trách nhiệm ký quỹ hoặc cam kết thu hồi pin cũ.
Từ đó tạo hệ sinh thái chung. Xây dựng các trung tâm thu gom chuyên biệt. Thay vì để pin hỏng nằm rải rác, các nhà sản xuất phải chịu chi phí vận chuyển về các nhà máy xử lý tập trung.
“Vòng đời thứ hai” cho Pin
Pin xe điện khi hiệu suất giảm xuống còn 70-80% thì không còn tối ưu cho vận tải, nhưng lại là “vàng mười” cho các hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS) khác.
Việc tái sử dụng các khối pin này để lưu trữ điện mặt trời, điện gió tại các trang trại nông nghiệp bền vững là rất có lợi.
Nó vừa kéo dài tuổi thọ pin thêm 7-10 năm, vừa giảm giá thành lưu trữ năng lượng tái tạo.
Ưu đãi thuế phải đi kèm với “Hàng rào kỹ thuật”
Việc chỉ ưu đãi thuế dựa trên việc xe chạy bằng pin là chưa đủ. Cần có sự phân tầng ưu đãi để doanh nghiệp có trách nhiệm của mình.
Ưu đãi cao hơn cho các doanh nghiệp có công nghệ tái chế tại chỗ hoặc sử dụng pin thế hệ mới (pin rắn, pin không chứa cobalt độc hại).
Khuyến khích chuyển giao công nghệ: Thuế không chỉ hỗ trợ người mua, mà còn phải hỗ trợ các trung tâm R&D về pin tại Việt Nam để chúng ta không chỉ là nơi tiêu thụ mà còn là nơi làm chủ công nghệ.
Hoàn thiện hạ tầng trạm sạc – “Mạch máu” của xe điện
Nếu thuế là “động lực” thì trạm sạc là “điều kiện cần” để xe điện phát triển ổn định và bền vững. Việt Nam nên làm vài việc cơ bản nhất như sau.
Tiêu chuẩn hóa cổng sạc: Tránh tình trạng mỗi hãng một kiểu, gây lãng phí nguồn lực xã hội.
Xã hội hóa đầu tư: Cho phép các hộ gia đình, trạm dừng chân hoặc các showroom B2B (như mô hình bạn đang định vị) tham gia vào mạng lưới trạm sạc với các ưu đãi về giá điện.
Để người dân thực sự chuyển đổi, chúng ta không nên chỉ quảng cáo xe điện là “sạch tuyệt đối”. Sự thật là việc sản xuất và xử lý pin vẫn có tác động môi trường.
Cách làm phù hợp nhất là, Việt Nam nên xây dựng một “Hộ chiếu Pin” kỹ thuật số. Mỗi viên pin sẽ được truy xuất nguồn gốc từ lúc sản xuất, quá trình sử dụng cho đến khi được tái chế.
Khi người tiêu dùng thấy được sự minh bạch và trách nhiệm của nhà sản xuất, niềm tin vào xe điện sẽ bền vững hơn bất kỳ khoản giảm thuế nào hay biện pháp truyền thông.
Diệu Thanh.
