Doanh nghiệp sản xuất xanh
Điện tử, Máy móc và Công nghiệp hỗ trợ là nhóm ngành kinh tế có vai trò mũi nhọn, đóng góp lớn vào cơ cấu GDP. Nhưng phát triển bền vững theo hướng chuyển đổi xanh, bền vững, các doanh nghiệp ngành đang sẵn sàng hội nhập, vượt qua thách thức nhất định và mở ra không gian phát triển mới.
5/5/2025
Hình minh họa, TC Công thương.
Tiềm năng ngành
Theo số liệu của Bộ Công thương, năm 2024, kim ngạch xuất khẩu ngành điện tử đạt 126,5 tỷ USD. Hiện đang đóng góp hơn 1/3 vào tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước (405 tỷ USD).
Theo Hiệp hội Cơ khí Việt Nam (VAMI),cả nước có khoảng 3.100 doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo với 53.000 cơ sở sản xuất. Chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam.
Ngành cơ khí, máy móc và thiết bị đã phát triển ổn định trong nhiều năm với tỷ lệ nội địa hóa cao dần trong từng giai đoạn. Tạo động lực thúc đẩy các ngành công nghiệp khác phát triển đi lên. Qua đó trực tiếp và gián tiếp tạo ra hàng triệu việc làm mỗi năm cho người lao động khắp các tỉnh thành.
Ngành công nghiệp hỗ trợ cơ khí không chỉ đóng vai trò cung cấp nguyên liệu đầu vào mà còn tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm chính. Đồng thời thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhưng về cơ bản, số lượng doanh nghiệp tham gia sản xuất công nghiệp phụ trợ ở Việt Nam ở mức thấp, chỉ có khoảng 500 doanh nghiệp, chiếm 0,2% trong tổng số khoảng 1 triệu doanh nghiệp (Theo Vietnam Briefing).
Trên thực tế, Việt Nam có rất nhiều tiềm năng và lợi thế để ngành phát triển tốt hơn như: Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do, các chính sách mới thông thoáng của nhà nước, các diễn đàn, triển lãm quảng bá sản phẩm Điện tử, Máy móc và Công nghiệp hỗ trợ đang mở rộng. Tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong ngành có thể từng bước phát triển tốt hơn.
Phát triển xanh
Hiện nay đã có hơn 130 nước đã cam kết mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, trong đó có Việt Nam. Chuyển đổi xanh không chỉ là nhu cầu tất yếu mà còn là hướng đi mang tính cam kết, vì một nền kinh tế phát triển bền vững.
Để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh, các doanh nghiệp trong nước đang tích cực tìm kiếm các giải pháp để hướng đến sản xuất xanh với những sản phẩm thông minh, xuất khẩu có giá trị cao. Và ngành Điện tử, Máy móc, Công nghiệp cũng chuyển mình cùng thời cuộc.
Trong kỷ nguyên vươn mình với sự khởi động từ trên xuống dưới, cả bộ máy chính trị – kinh tế – xã hội, cùng cộng đồng các doanh nghiệp đang dồn lực để đầu tư về mặt công nghệ, thay đổi phương thức sản xuất. Hướng đến sản xuất xanh, sạch, an toàn và thân thiện với môi trường. Các doanh nghiệp thường xuyên cập nhật xu hướng hiện đại nhất, mới nhất. Doanh nghiệp ngành sản xuất đang nâng cao các phương thức sản xuất, chọn lọc nguồn nhân lực, tăng cường hợp tác, đẩy nhanh các dự án xanh. Và ngành Điện tử, Máy móc, Công nghiệp cũng đi theo xu thế chung này.
Thực trạng là các khu công nghiệp truyền thống của ngành Điện tử, Máy móc, Công nghiệp đang phải đối mặt với các vấn đề như: Tiêu tốn nhiều năng lượng, ô nhiễm môi trường, quản lý dữ liệu kém, quản lý chất thải và tài nguyên chưa hiệu quả, dẫn đến lãng phí và ô nhiễm môi trường sản xuất, cộng đồng.
Nên ứng dụng công nghệ 4.0 có thể giải quyết các vấn đề này và tạo ra tương lai bền vững và thông minh hơn cho các khu công nghiệp truyền thống đang được đặt ra và tìm cách tháo gỡ, thông qua các chuyển động lớn nhỏ trong ngành. Đồng thời xu hướng hình thành các khu công nghiệp xanh, thông minh đang được khởi động xây dựng ở nhiều tỉnh thành.
Tuy nhiên theo Tổng cục Thống kê cho biết, trên 30% doanh nghiệp công nghệ hỗ trợ của cả nước vẫn đang sử dụng hoàn toàn thiết bị điều khiển thủ công. Trong đó có trên 50% sử dụng thiết bị bán tự động.
Hiện mới chỉ có hơn 10% doanh nghiệp có sử dụng thiết bị tự động hoá và chưa đến 10% doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có sử dụng robot trong dây chuyền sản xuất. Đây chính là thách thức lớn đối với ngành Điện tử, Máy móc, Công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi xanh.
Điểm sáng là thời gian gần đây, Chính phủ dành nhiều chính sách ưu đãi để các doanh nghiệp trong ngành tiếp nhận chuyển giao công nghệ, chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, sạch, bền vững. Trong đó, tập trung khai thác, phát triển hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo, thúc đẩy sử dụng năng lượng bền vững thay thế cho nguồn năng lượng truyền thống làm ảnh hưởng đến môi trường. Điển hình là nhiều doanh nghiệp đã lắp đặt điện mặt trời áp mái tại các nhà xưởng, khu công nghiệp, tạo thêm nguồn điện cho sinh hoạt chung, giúp ứng phó với tình trạng thiếu điện sản xuất vào mùa nắng nóng.
Cộng đồng doanh nghiệp trong nước cũng ngày càng có ý thức hơn trong phát triển ứng dụng kỹ thuật số, các thực hành xanh hàng ngày. Có một phong trào thầm lặng nhưng mãnh liệt đang bám rễ sâu trong các hoạt động của các doanh nghiệp. Tạo dựng các mô hình nhà máy, khu công nghiệp thông minh, trải nghiệm và học hỏi việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất như Big Data (dữ liệu lớn), AI (trí tuệ nhân tạo), IoT (Internet vạn vật), Edge Computing (điện toán biên)…đang ăn sâu, bén rễ trong các dự án chung của nhiều doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, khu vực FDI cũng tạo tác động lan toả, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam. Một số doanh nghiệp sản xuất linh kiện Việt Nam có năng lực khá tốt trong một số lĩnh vực như sản xuất khuôn mẫu các loại; linh kiện xe đạp, xe máy; linh kiện cơ khí tiêu chuẩn; dây cáp điện; linh kiện nhựa – cao-su kỹ thuật; săm lốp các loại. Các sản phẩm này đã đáp ứng được nhu cầu trong nước và xuất khẩu tới các quốc gia trên thế giới. Năng lực sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ trong nước theo đó được nâng lên, tỷ lệ nội địa hóa của một số ngành công nghiệp Việt Nam được cải thiện. Thúcđảy các hoạt động của ngành phát triển bền vững, thực chất hơn.
Tất cả những hoạt động này đang từng bước đưa các hoạt động sản xuất xanh của ngành đi sâu vào nền kinh tế. Mở ra một không gian phát triển mới, hy vọng tạo ra những thay đổi to lớn của ngành trong thời gian sắp tới.
Nguyễn Hưng
