Doanh nghiệp sản xuất xanh
Việt Nam đang có bước đi chiến lược trong việc hình thành thị trường carbon và doanh nghiệp cần nắm bắt những điểm quan trọng, tránh sốc về tâm lý lẫn cơ chế vận hành.
27/2/2026.
Giai đoạn thí điểm (2025–2026)
Đối tượng áp dụng: Tập trung vào 3 “trụ cột” công nghiệp phát thải lớn nhất: Nhiệt điện (34 nhà máy), Sắt thép (25 cơ sở) và Xi măng (51 cơ sở). Các đơn vị này chiếm tới 40% tổng phát thải quốc gia.
Hạn ngạch phát thải: Tổng hạn ngạch cấp cho giai đoạn này là 511 triệu tấn CO₂ (243 triệu tấn năm 2025 và 268 triệu tấn năm 2026).
Cơ chế vận hành: Hạn ngạch hiện được phân bổ miễn phí để doanh nghiệp làm quen dần, doanh nghiệp thừa hạn ngạch có thể bán; thiếu phải mua lại từ đơn vị khác hoặc dùng tín chỉ carbon bù trừ (tối đa 30%), hoặc vay hạn ngạch tương lai (tối đa 15%).
Doanh nghiệp vi phạm sẽ bị phạt hành chính hoặc đình chỉ hoạt động.
Mục tiêu chiến lược và lộ trình
Chuyển dịch quản lý: Từ hành chính thuần túy sang quản trị bằng công cụ kinh tế (thị trường).
Xây dựng hạ tầng dữ liệu: Giai đoạn thí điểm thực chất là để hoàn thiện hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) – vốn là “xương sống” của thị trường carbon.
Lộ trình dài hạn: Đến năm 2029, hệ thống ETS sẽ vận hành đầy đủ, bắt buộc trên diện rộng và có thể chuyển từ cấp miễn phí sang đấu giá hạn ngạch.
Áp lực từ các rào cản quốc tế như cơ chế CBAM của châu Âu đang tạo áp lực lớn. Nếu không có hệ thống ETS nội địa tương thích để chứng minh mức phát thải, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu có thể bị đội chi phí từ 5-15% (do giá carbon tại EU rất cao, khoảng 80-100 Euro/tấn).
Bài toán chi phí và công nghệ
Chi phí ẩn thành chi phí hiện: Phát thải sẽ được tính bằng tiền. Nếu hạn ngạch bị siết chặt, chi phí sản xuất (điện, thép, xi măng) sẽ tăng, gây áp lực lên giá thành đầu ra.
Yêu cầu đổi mới nội lực: Thông điệp cốt lõi là doanh nghiệp phải tự cải tiến công nghệ (lò hơi, dây chuyền, quản trị) để giảm phát thải thực chất, thay vì chỉ trông chờ vào việc mua bán hạn ngạch hay tín chỉ bù trừ.
Hiện mới chỉ có khoảng 10% doanh nghiệp sẵn sàng trong việc báo cáo phát thải khí nhà kính.
Dữ liệu phát thải cần phải chính xác và được kiểm chứng độc lập. Đây là điểm yếu mà nhiều doanh nghiệp cần khắc phục ngay để tránh rủi ro pháp lý.
Nhưng các chuyên gia cho rằng, giá carbon thấp (dưới 20 USD/tấn) sẽ không đủ động lực để chuyển đổi công nghệ. Tuy nhiên, theo dự báo, để đạt Net Zero, giá có thể tăng lên 50-100 USD/tấn (năm 2030) và thậm chí 300 USD/tấn (năm 2035). Doanh nghiệp cần tính toán các kịch bản tài chính này vào kế hoạch đầu tư dài hạn, cho đường dài.
Doanh nghiệp nên bắt đầu thiết lập hệ thống kiểm kê khí nhà kính nội bộ ngay từ bây giờ và coi đầu tư vào công nghệ xanh là một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ là chi phí tuân thủ môi trường. Vì chỉ có như thế doanh nghiệp mới có những phương án dài hơi và bền vững hơn, khi bước vào giai đoạn chính thức áp dụng.
Diệu Thanh t/h.
