Doanh nghiệp sản xuất xanh
80 năm là một khoảng thời gian không dài so với lịch sử dân tộc, nhưng lại là một cuộc đại bứt phá thần kỳ của lúa gạo Việt Nam. Chúng ta từ một quốc gia đói nghèo, thiếu ăn, phải đối mặt với thiên tai khác nghiệt và các phương thức canh tác lạc hậu. Và Việt Nam đã chuyển mình mạnh mẽ để trở thành “giỏ lương thực” của thế giới, viết nên một chương huy hoàng về bản lĩnh và trí tuệ của nhà nông Việt Nam trong thời đại mới.
9/5/2026.
Lúa gạo Việt Nam, (hình nhandanh.vn)
Kiến trúc sư của “Ngôi vương” lúa gạo
Thành công của hạt gạo Việt hôm nay không phải là sự may mắn, mà là kết quả của sự kế thừa và bứt phá từ nhiều thế hệ các nhà khoa học nông nghiệp Việt.
Tại Sóc Trăng, nơi có “chòi ngắm lúa” của Kỹ sư Hồ Quang Cua, một chương mới của gạo thơm Việt Nam đã được viết ra. Tiếp nối tinh thần của các bậc tiền bối như Bác sĩ Lương Định Của, hay GS. Võ Tòng Xuân.
Nhưng nông dân như ông Cua đã dành 18 năm ròng rã để thực hiện những tổ hợp lai phức tạp. Mục tiêu của ông không chỉ là gạo thơm, mà phải là “gạo thơm kinh tế” – tức là vừa ngon bậc nhất, vừa phải có năng suất cao để người nông dân có lãi. Sự ra đời của ST24 và ST25 chính là quả ngọt của hành trình kiên trì đó:
Thành công của ông nói lên ý chí mãnh liệt của con người Việt Nam hôm nay, những người đã và đang chung tay đưa hạt gạo Việt nổi danh trên thị trường quốc tế.
Những con số biết nói về một kỷ nguyên mới
Nhìn lại chặng đường từ những năm 1980 đến nay, chúng ta thấy một biểu đồ tăng trưởng thẳng đứng đầy ấn tượng:
Về sản lượng: Từ chỗ sản xuất không đủ ăn (dưới 20 triệu tấn năm 1985), Việt Nam đã sản xuất ra 43 triệu tấn lúa. Sản xuất ra (tương đương khoảng 26-27 triệu tấn gạo sau khi xay xát), Việt Nam đã xuất khẩu được hơn 8,06 triệu tấn gạo, thu về khoảng 4,1 tỷ USD.
Về xuất khẩu: Từ lô hàng đầu tiên năm 1989 (1,4 triệu tấn), đến năm 2024 Việt Nam đã đạt kỷ lục xuất khẩu 9 triệu tấn, thu về 5,7 tỷ USD (năm 2024), và 4,1 tỷ USD năm 2025.
Dù lượng gạo xuất khẩu có giảm, nhưng Việt Nam vẫn đang theo đuổi sản xuất lúa gạo cao giá, hơn là chạy theo sản lượng và giá trị thấp.
Về giá trị: Giá gạo xuất khẩu bình quân năm 2024 đạt mức kỷ lục 627,9 USD/tấn. Đặc biệt, các loại gạo đặc sản như ST25 có giá lên tới 1.200 USD/tấn, vượt xa các dòng gạo thơm cao cấp của các nước đối thủ.
Hiện nay, gạo Việt đã hiện diện trên sạp hàng của hơn 150 quốc gia, chinh phục được những thị trường khó tính nhất như Nhật Bản (với hơn 600 chỉ tiêu kiểm nghiệm khắt khe), EU, Mỹ và Hàn Quốc.
Lợi thế cạnh tranh: Năng suất vượt trội và Chất lượng ổn định
Điểm khác biệt giúp gạo Việt Nam tự tin cạnh tranh chính là năng suất. Trong khi các đối thủ lớn thường chỉ trồng 1 vụ/năm với năng suất thấp, Việt Nam đã ứng dụng khoa học kỹ thuật để canh tác 3 vụ/năm với năng suất đạt 6 tấn/ha (tổng cộng 15-18 tấn/năm).
Bên cạnh “ngôi sao” ST25, Việt Nam còn sở hữu “đội quân” tinh nhuệ ở phân khúc gạo trắng hạt dài như OM18, OM5451, Đài thơm 8… Đây là những giống lúa chiếm ưu thế lớn trong thương mại toàn cầu, thậm chí còn được nông dân các nước láng giềng ưa chuộng gieo trồng.
Hướng tới kỷ nguyên Nông nghiệp Xanh và Bền vững
Bước qua giai đoạn tăng trưởng về số lượng, ngành lúa gạo Việt Nam đang chuyển mình sang giai đoạn sản xuất bền vững và có trách nhiệm.
Thay vì chỉ chạy theo sản lượng, các nhà khoa học và nông dân đang tập trung vào các trọng điểm như sau:
Thích ứng tốt với biến đổi khí hậu: Lai tạo các giống lúa chịu mặn, chịu hạn và chịu phèn.
Nông nghiệp xanh: Áp dụng phương thức canh tác giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường sinh thái.
Chuỗi giá trị toàn cầu: Xây dựng thương hiệu gạo hữu cơ, gạo chất lượng cao để nâng tầm giá trị hạt ngọc Việt trên trường quốc tế.
Hành trình từ hạt gạo “cứu đói” đến “gạo ngon nhất thế giới” là minh chứng cho ý chí kiên cường và sức sáng tạo vô hạn của con người Việt Nam.
Với nền tảng vững chắc và định hướng xanh, cây lúa Việt Nam chắc chắn sẽ còn vươn xa hơn nữa, không chỉ mang lại giàu mạnh cho đất nước mà còn góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho toàn cầu.
Hồng Thắm.
