Doanh nghiệp sản xuất xanh
Quyết định 21/2025/QĐ-TTg là một văn bản quan trọng cụ thể hóa lộ trình phát triển kinh tế xanh của Việt Nam. Đây được coi là “bộ lọc” để xác định các dự án đầu tư có đóng góp thực sự vào việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.
19/12/2025
Chuẩn xanh có cơ sở.
Quyết định này thiết lập Danh mục phân loại xanh quốc gia, làm căn cứ để cấp tín dụng xanh và các ngân hàng dựa vào đây để cho vay với lãi suất ưu đãi.
Là cơ sở để DN phát hành trái phiếu xanh. Giúp doanh nghiệp huy động vốn từ các nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị).
Hỗ trợ công tác đầu tư để Chính phủ có cơ sở để áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, phí cho doanh nghiệp bền vững.
Một dự án được công nhận là “Xanh” thường phải đáp ứng 2 điều kiện song song đó là:
Đóng góp đáng kể vào ít nhất một trong các mục tiêu môi trường (như giảm phát thải, bảo tồn tài nguyên); Và không gây hại đến các mục tiêu môi trường còn lại trong hệ sinh thái quanh nó và góp phần giảm phát thải.
Trong đó, có các điểm tương thích đáng chú ý như sau.
Danh mục xanh này được xây dựng gần hơn với các tiêu chuẩn của EU (EU Taxonomy) và ASEAN để dễ dàng thu hút dòng vốn ngoại vào Việt Nam.
Quyết định quy định rõ cơ quan nào có thẩm quyền xác nhận dự án xanh (thường là Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc các đơn vị kiểm soát độc lập được ủy quyền).
Các doanh nghiệp xanh cần chuyển đổi báo cáo tài chính và báo cáo tác động môi trường để phù hợp với các tiêu chí mới nếu muốn tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.
Tác dụng với thị trường nội địa
Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về Danh mục phân loại xanh được ví như một “ngôn ngữ chung” chính thức giữa Nhà nước, Doanh nghiệp và các Tổ chức tài chính, khi ra quyết định được chuẩn xác hơn. Nhằm giúp khơi thông dòng vốn xanh trong nước.
Tác dụng quan trọng nhất của nó không dừng lại ở việc quản lý hành chính, mà là tạo ra cơ chế tin duyệt để dòng vốn chảy vào các dự án bền vững tốt hơn, nhanh hơn.
Xóa bỏ tình trạng “Tẩy xanh” khi trước đây, nhiều doanh nghiệp tự nhận dự án của mình là “thân thiện môi trường” để quảng bá nhưng không có thước đo cụ thể. Nhưng quyết định này cung cấp bộ tiêu chí kỹ thuật chuẩn xác, giúp ngân hàng và nhà đầu tư loại bỏ các dự án “xanh giả tạo” và đến gần với các tiêu chuẩn xanh thực sự.
Khi một dự án được dán nhãn “Xanh” theo Quyết định 21, nó mặc nhiên trở thành đối tượng ưu tiên của tín dụng xanh và trái phiếu xanh.
Doanh nghiệp xanh có thể tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp hơn từ 1-2% so với vay thương mại thông thường.
Đồng thời quyết định cũng tạo điều kiện mở cửa thị trường tài chính xanh quốc tế. Khi các quỹ đầu tư lớn trên thế giới (như từ EU, Mỹ) có những quy tắc khắt khe về ESG muốn xâm nhập thị trường Việt Nam.
Và việc có một danh mục phân loại xanh quốc gia tương thích với quốc tế giúp Việt Nam thu hút hàng tỷ USD vốn FDI bền vững một cách thông suốt, liền mạch và hiệu quả hơn.
Trong đó có việc dán nhãn điện tử, hay còn gọi là sử dụng mã định danh duy nhất cho dự án xanh, để dễ dàng truy xuất nguồn gốc vốn.
Đồng thời có phân loại đa tầng trong các dự án xanh. Việc này nhằm chia các dự án xanh thành “Xanh hoàn toàn” và “Đang chuyển đổi xanh”. Nhằm khuyến khích cả các ngành công nghiệp nặng, hay các ngành khó chuyển đổi có thể thay đổi dần dần sang sản xuất xanh.
Đồng thời có sự kết nối liên thông các cơ quan chuyên môn, như kết nối các đơn vị có Danh mục xanh với hệ thống Thuế và Hải quan. Từ đó giúp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi tự động khi đạt chuẩn.
Tác dụng với thị trường Mỹ
Thị trường xuất khẩu với Mỹ là thị trường chiến lược của Việt Nam. Trong khi đó Quyết định 21/2025/QĐ-TTg là “luật chơi” nội địa của Việt Nam, vậy nó có ý nghĩa gì?. Chúng ta hãy đi từng bước để tìm ra ý nghĩa thực sự.
Trên thực tế, các quy tắc ESG từ Mỹ lại đóng vai trò là “bộ lọc” để hàng hóa và doanh nghiệp Việt có thể bước chân vào thị trường lớn nhất thế giới này. Khác với EU thường tập trung vào các quy định hành chính cứng rắn, quy tắc ESG của Mỹ tập trung vào tính minh bạch tài chính và trách nhiệm chuỗi cung ứng.
Dưới đây là 3 trụ cột khắt khe nhất mà DN phải thích ứng với tiêu chuẩn xanh của Mỹ.
Quy định công bố thông tin khí hậu của SEC (Tháng 3/2024).
Hội đồng Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) đã ban hành quy định yêu cầu các công ty niêm yết (bao gồm cả công ty nước ngoài niêm yết tại Mỹ) phải công bố chi tiết các yêu cầu như:
Rủi ro khí hậu. Bao gồm các yếu tố có tác động vật lý (thiên tai, nước biển dâng) và rủi ro chuyển đổi (thay đổi luật pháp) có khả năng ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.
Phát thải khí nhà kính (Scope 1 & 2). Đây là yêu cầu bắt buộc báo cáo lượng phát thải trực tiếp và gián tiếp từ năng lượng tiêu thụ nếu các con số này được coi là “trọng yếu” đối với nhà đầu tư.
Quản trị của bộ máy lãnh đạo. Đánh giá cách thức Hội đồng quản trị và Ban điều hành giám sát các rủi ro liên quan đến môi trường.
Những yếu tố này chi phối đến các yêu cầu với yếu tố xanh mà các doanh nghiệp xuát khẩu vào Mỹ cần nắm được khi có hàng hóa vào thị trường Mỹ.
“Hiệu ứng California” (SB 253 & SB 261)
Dù chỉ là một bang, nhưng vì kinh tế California lớn thứ 5 thế giới nên các các đạo luật của bang này đang tạo ra tiêu chuẩn thực tế cho toàn nước Mỹ và các đối tác xuất khẩu như Việt Nam cần nắm rõ, khi vào thị trường Mỹ.
SB 253. Đạo luật này yêu cầu doanh nghiệp có doanh thu trên 1 tỷ USD (có hoạt động tại California) phải báo cáo cả Scope 3 — tức là lượng phát thải của toàn bộ chuỗi cung ứng.
Nếu là nhà cung cấp dệt may hoặc linh kiện cho một tập đoàn Mỹ, họ sẽ buộc bạn phải cung cấp dữ liệu phát thải, nếu không họ sẽ bị phạt tại Mỹ. Do đó các nhà xuất khẩu buộc phải tuân theo các qui định này, nếu muốn hàng hóa được thông quan.
SB 261: Đạo luật này lại yêu cầu báo cáo định kỳ về các rủi ro tài chính liên quan đến biến đổi khí hậu. Đây là hai đạo luật mà ảnh hưởng trực tiếp hàng hóa tiêu thụ tại thị trường Mỹ.
Quy tắc về Lao động và Chuỗi cung ứng
Mỹ là nước cực kỳ khắt khe về các vấn đề xã hội trong chuỗi cung ứng, đặc biệt là Đạo luật Ngăn ngừa Lao động Cưỡng bức.
Nó tập trung vào việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa. Doanh nghiệp phải chứng minh bằng tài liệu (truy xuất nguồn gốc tận gốc) rằng sản phẩm không liên quan đến lao động cưỡng bức.
Đạo luật dệt may mới (2025). Yêu cầu các báo cáo thử nghiệm sản phẩm phải đi kèm với thông tin về tác động môi trường và điều kiện lao động tại nơi sản xuất.
Trên thực tế, Quyết định 21 của Việt Nam giúp doanh nghiệp chuẩn bị “hồ sơ xanh” tương thích với các yêu cầu xanh hóa trên.
Chuẩn hóa dữ liệu đầu vào để khi doanh nghiệp phân loại dự án theo Quyết định 21, họ đã có sẵn bộ số liệu để trả lời các bảng câu hỏi ESG từ phía đối tác Mỹ (nếu có).
Đồng thời là cơ sở để các doanh nghiệp thu hút nguồn vốn xanh cho các hoạt động sản xuất xanh của mình.
Thách thức từ chính quyền liên bang của Mỹ.
Dù chính quyền liên bang Mỹ đang rút khỏi Thỏa thuận Paris lần thứ hai (có hiệu lực vào đầu năm 2026) và ưu tiên năng lượng hóa thạch.
Nhưng thị trường tiêu dùng xanh, các chuẩn xanh và các định chế tài chính Mỹ thì không thay đổi nhanh chóng được như vậy. Các bang dẫn dắt kinh tế đầu tầu của Mỹ vẫn kiên định đi theo định hướng xanh.
Những bang như California hay New York vẫn giữ nguyên các luật khắt khe về báo cáo phát thải chuỗi cung ứng (như luật SB 253 của California). Doanh nghiệp Việt xuất khẩu vào các bang này vẫn phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu xanh của họ.
Các tập đoàn lớn của Mỹ (Apple, Walmart, Nike…vv) vẫn có cam kết với cổ đông và khách hàng toàn cầu về lộ trình Net Zero. Họ sẽ không thay đổi tiêu chuẩn nhà cung cấp tại Việt Nam chỉ vì chính sách thuế hay năng lượng của chính quyền liên bang của Mỹ thay đổi trong ngắn hạn.
Do đó Quyết định 21/2025/QĐ-TTg vào thời điểm này vẫn là bước đi thực tế, đúng hướng, mang tính “phòng thủ” và “thích nghi chiến lược” với các nguyên tắc xanh của thị trường Mỹ. Đồng thời Quyết định còn là cơ sở để hàng hóa đi sâu vào thị trường thuộc các nước Liên minh châu Âu.
Với Liên minh châu Âu
Trên thực tế là Mỹ có thể lùi lại trong các định hướng xanh, nhưng Liên minh châu Âu (EU) lại đang tiến tới rất nhanh với các hàng rào kỹ thuật xanh hóa, đó là một loạt các qui định như.
CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon). Đánh thuế carbon lên hàng hóa nhập khẩu.
CSDDD (Chỉ thị về thẩm định độ bền vững doanh nghiệp). Buộc các công ty phải chịu trách nhiệm về môi trường trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Quyết định 21/2025/QĐ-TTg của Việt Nam được thiết kế để tương thích với các tiêu chuẩn của EU nhiều hơn là Mỹ, nhằm giúp hàng hóa Việt Nam không bị tiếp tục tiến sâu vào thị trường khác, ngoài Mỹ.
Thêm vào đó, Quyết định 21 còn đóng vai trò “người gác cổng” xanh cho nền kinh tế.
Nó giúp Việt Nam chủ động chọn lọc các dự án thực sự có công nghệ hiện đại, thay vì trở thành “bãi thải công nghệ” của thế giới. Các dự án được coi là xanh mới được khuyến khích đầu tư vào Việt Nam.
Việc thúc đẩy phân loại xanh không chỉ là để “chiều lòng” quốc tế, mà là vì lợi ích nội tại của chính đất nước.
Thực tế là giá năng lượng tái tạo đang có xu hướng thấp hơn. Như chi phí điện mặt trời và điện gió đã giảm đáng kể, đôi khi rẻ hơn điện than nếu tính cả chi phí xử lý môi trường.
Thêm vào đó việc thu hút nguồn vốn xanh quốc tế tốt hơn. Các ngân hàng đa phương (như World Bank, ADB) vẫn ưu tiên cho vay lãi suất thấp đối với các dự án đạt chuẩn xanh. Quyết định 21 đã giúp doanh nghiệp Việt lấy được nguồn tiền rẻ này cho sự phát triển dài hạn.
Vì vậy, dù chính quyền Mỹ có thể đang rút khỏi các dự án khí hậu để bảo vệ ngành dầu mỏ nội địa của họ. Nhưng đối với một nước xuất khẩu như Việt Nam, xanh hóa là tấm vé để đi tiếp.
Nếu không có Quyết định 21 để định hướng, doanh nghiệp Việt sẽ rất lúng túng khi phải đối mặt với các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng phức tạp từ các thị trường nhập khẩu lớn.
Xanh hóa không còn là xu hướng, đó là yêu cầu bắt buộc mà các doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam buộc phải tuân theo, nếu muốn tiến sâu vào các thị trường hàng hóa lớn trên thế giới.
Diệu Thanh
