Doanh nghiệp sản xuất xanh
Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ của Việt Nam đang phục hồi tích cực, với kim ngạch xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 6,99 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
21/6/2025
Hình minh họa: Một sản phẩm của thương hiệu Bé Nhà Gỗ
Mỹ vẫn là thị trường chủ lực, chiếm đến 54,4% tổng kim ngạch. Tiếp theo là Nhật Bản (12,8%) và Trung Quốc (10,5%).
Thị trường Tây Ban Nha tăng vọt 64%, trong khi thị trường Hà Lan lại giảm mạnh 24,6%, cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các thị trường.
Thị trường Mỹ hiện chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm gỗ của cả nước. Nhưng sự phụ thuộc quá lớn này đang tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đặc biệt trong bối cảnh các chính sách thương mại từ chính quyền Mỹ thay đổi liên tục.
Nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm gỗ chất lượng cao từ Việt Nam của các doanh nghiệp Mỹ vẫn rất lớn, dù đang phải đối mặt với mức thuế quan cao sắp tới. Các doanh nghiệp Việt đã nhiều lần dịch chuyển cơ cấu sản phẩm, đầu tư vào thiết kế, cải tiến công nghệ, gia tăng giá trị sản phẩm và hàm lượng chất xám, mang tính sáng tạo trong từng dòng sản phẩm để thu hút đơn hàng. Đảm bảo yêu cầu khắt khe về chất lượng và nguồn gốc gỗ hợp pháp.
Nhiều doanh nghiệp đang nỗ lực triển khai các chiến lược linh hoạt, nhằm đẩy mạnh tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới, tránh rơi vào thế bị động.
Đối mặt với bài toán thị trường, ngành gỗ cũng phải đối mặt với nhiều thách thức về chính sách và quy định quốc tế ngày càng chặt chẽ.
Những rào cản kỹ thuật đang được dựng lên, ngày càng siết chặt từ các thị trường nhập khẩu. Cụ thể, tại Liên minh châu Âu, với Quy chế sản phẩm không phá rừng (EUDR) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 31/12/2025.
Ngoài ra, các cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và chỉ thị báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD) cũng đang đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về giảm phát thải, thiết kế sinh thái và đòi hỏi minh bạch chuỗi cung ứng.
Tại Nhật Bản, sự thay đổi trong chính sách giá điện hỗ trợ (FIT) và yêu cầu sử dụng nguyên liệu gỗ có nguồn gốc rõ ràng cũng đang ảnh hưởng trực tiếp đến ngành sản xuất viên nén gỗ xuất khẩu, một lĩnh vực có sản phẩm chủ lực của Việt Nam.
Ngành gỗ còn đang phải vật lộn với vấn đề nguyên liệu đầu vào. Giá gỗ nguyên liệu nhập khẩu liên tục tăng do nguồn cung hạn chế. Doanh nghiệp Việt cũng đang chịu sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các quốc gia có thế mạnh trong ngành như Trung Quốc, Malaysia và Indonesia.
Đáp ứng với tình hình mới, Ngành gỗ đang nỗ lực triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu còn nhiều bất định, đặc biệt là tại Mỹ, nơi mức thuế tạm thời 10% sắp hết hiệu lực, nguy cơ bị áp thuế cao hơn đang hiện hữu, các doanh nghiệp Việt buộc phải chủ động đa dạng hóa thị trường. Tránh phụ thuộc vào một vài thị trường trọng điểm đang trở thành chiến lược sống còn với các doanh nghiệp trong bối cảnh biến động thương mại toàn cầu.
Việc kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng, đặc biệt là đầu vào nguyên liệu đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem là yếu tố then chốt để phát triển bền vững và bảo vệ uy tín ngành gỗ Việt Nam.
Cảnh giác về hiện tượng một số doanh nghiệp FDI lợi dụng gắn mác “hàng Việt” để né thuế, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh và giá trị thương hiệu của toàn ngành. Do đó, việc kiểm soát từ khâu vùng trồng, mã số rừng đến chứng chỉ quản lý rừng bền vững như FSC là điều không thể lơi lỏng.
Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm hiện đang tập trung phát triển vùng nguyên liệu, đặc biệt là các khu rừng trồng gỗ lớn đạt chứng chỉ FSC hoặc PEFC – những tiêu chuẩn được quốc tế công nhận về quản lý rừng bền vững.
Ngành cũng đang triển khai thí điểm việc cấp mã số vùng trồng tại một số tỉnh phía Bắc, với mục tiêu nhân rộng trên toàn quốc.
Việc gắn mã số không chỉ giúp truy xuất nguồn gốc hợp pháp mà còn phục vụ đo đếm, thẩm định khả năng hấp thụ carbon, một yêu cầu quan trọng trong các cơ chế thương mại xanh và phát triển bền vững đang dần được thiết lập.
Việc đẩy mạnh sản xuất có trách nhiệm và thân thiện với môi trường cũng đang đặt ra cấp bách.
Thực tế là, việc tuân thủ các quy định của EU trong khung Kế hoạch hành động chống khai thác gỗ bất hợp pháp (FLEGT) và hệ thống phân loại nhà cung cấp theo quy định mới của Đạo luật chống phá rừng (EUDR) đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Do đó các doanh nghiệp phải đầu tư mạnh vào hệ thống truy xuất nguồn gốc gỗ, xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và gia tăng tỷ lệ sử dụng gỗ có chứng chỉ FSC.
Quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong ngành gỗ đang được thúc đẩy. Nhiều doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống ERP, phần mềm quản lý sản xuất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế sản phẩm và dự báo nhu cầu.
Việc sử dụng năng lượng tái tạo, tái chế phế liệu gỗ và giảm phát thải CO2 đang dần trở thành tiêu chuẩn mới trong sản xuất của ngành.
Năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt 18 tỷ USD. Đồng thời nỗ lực triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường quốc tế. Và để đạt được mục tiêu này, ngành sẽ tập trung vào 5 nhóm giải pháp lớn.
Thứ nhất, phát triển vùng nguyên liệu gỗ lớn, có chứng chỉ FSC
Thứ hai, đổi mới công nghệ chế biến
Thứ ba, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tuần hoàn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tăng cường tái chế, tận dụng phụ phẩm gỗ, xây dựng mô hình sản xuất ít phát thải.
Thứ tư, mở rộng thị trường xuất khẩu và xây dựng thương hiệu quốc gia. Đa dạng hóa thị trường, tăng tỷ lệ sản phẩm có thiết kế riêng, nhãn hiệu riêng.
Thứ năm, hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, các quy định liên quan đến xuất nhập khẩu, cấp chứng nhận gỗ hợp pháp.
Phượng Linh
