Doanh nghiệp sản xuất xanh
Trong nhiều thập kỷ, ngành thời trang toàn cầu vận hành theo một “bí mật công khai”: hàng triệu chiếc áo, đôi giày còn nguyên tem mác bị rạch nát, tiêu hủy hoặc ném thẳng vào lò đốt mỗi năm. Mục đích duy nhất là giữ giá trị thương hiệu và dọn dẹp kho bãi.
27/7/2026
Tuy nhiên, “đặc quyền” lãng phí này chính thức khép lại. Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua quy định lịch sử thuộc Khuôn khổ Thiết kế sinh thái (ESPR): Chính thức cấm các tập đoàn lớn tiêu hủy quần áo, phụ kiện và giày dép tồn kho từ tháng 7/2026.
Mặt tối của thương mại điện tử
Theo Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA), khoảng 4–9% sản phẩm dệt may đưa ra thị trường EU bị loại bỏ trước khi đến tay người dùng, tương đương 264.000 đến 594.000 tấn hàng hóa biến thành rác thải mỗi năm.
Sự bùng nổ của thương mại điện tử càng làm trầm trọng thêm khủng hoảng này:
Tỷ lệ trả hàng cao: Cứ 5 sản phẩm mua online tại EU thì có 1 sản phẩm bị trả lại.
Gánh nặng vận hành: Việc phân loại, giặt ủi và đóng gói lại một sản phẩm trả về thường tốn kém hơn nhiều so với chi phí sản xuất ra nó.
Khi việc Tiêu hủy trở thành bài toán “kinh tế” nhất cho doanh nghiệp, nhưng lại là thảm họa đối với môi trường, thì họ vẫn làm. Nhưng khi cơ quan quản lý vào cuộc thì những hành vi đốt bỏ không con có chỗ.
Những sự vụ làm rúng động ngành thời trang
Lệnh cấm của EU không tự nhiên xuất hiện. Nó là kết quả sau hàng loạt scandal bị phanh phuy bởi báo chí và các tổ chức môi trường:
Burberry (2018): Hãng thời trang xa xỉ Anh thừa nhận đã đốt lượng hàng tồn kho trị giá 37 triệu USD (bao gồm áo khoác, mỹ phẩm, nước hoa) trong một năm chỉ để ngăn sản phẩm bị bán giảm giá hay rơi vào tay thị trường “bình dân”. Làn sóng phẫn nộ từ công chúng buộc hãng phải tuyên bố chấm dứt hành vi này ngay sau đó.
H&M (2017): Một chương trình truyền hình Thụy Điển phanh phuy việc H&M đốt khoảng 12 tấn quần áo mới mỗi năm tại một nhà máy điện ở Đan Mạch. Mặc dù hãng giải thích đây là hàng bị nhiễm nấm mốc hoặc chứa hóa chất vượt ngưỡng, hình ảnh thương hiệu vẫn bị giáng một đòn nặng nề.
Amazon (2021): ITV News công bố video quay lén bên trong một kho hàng Amazon tại Anh, tiết lộ mục tiêu tiêu hủy 130.000 sản phẩm mỗi tuần, trong đó có vô số quần áo, giày dép còn mới nguyên.
“Nghĩa địa thời trang” Atacama (Chile): Mới đây nhất, hình ảnh ngọn núi 39.000 tấn quần áo cũ vứt bỏ chật kín sa mạc Atacama đã trở thành biểu tượng tàn khốc cho sự dư thừa của ngành công nghiệp này.
Lộ trình siết chặt của EU: Ai chịu tác động?
Nghị định mới đưa ra mốc thời gian và chế tài rõ ràng nhằm buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi, với các nhóm doanh nghiệp khác nhau, Quy mô và Thời điểm áp dụng như sau.
Tập đoàn lớn dưới 250 nhân viên hoặc doanh thu dưới 50 triệu EUR/năm, bắt đầu từ tháng 7/2026.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ khác thì có lộ trình gia hạn thích ứng, đến khi hoàn thiện vào năm 2030.
Trường hợp ngoại lệ thì chỉ chấp nhận tiêu hủy khi, hàng giả, hỏng hóc gây mất an toàn, hoặc bị các tổ chức từ thiện từ chối. Và bắt buộc báo cáo minh bạch số lượng hủy này cho các cơ quan chức năng.
Bài học đắt giá cho các doanh nghiệp thời trang
Sự thay đổi pháp lý từ EU phát đi tín hiệu rõ ràng: Mô hình “sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ” đã hết thời. Các doanh nghiệp thời trang toàn cầu (bao gồm cả các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam) cần rút ra 3 bài học sinh tồn:
Bài học 1: Quản trị dự báo thay vì chạy theo số lượng
Gốc rễ của hàng tồn kho là dự báo nhu cầu yếu kém và chiến lược sản xuất ồ ạt để tối ưu chi phí trên mỗi sản phẩm (economies of scale). Doanh nghiệp cần ứng dụng AI và dữ liệu lớn (Big Data) để sản xuất theo mô hình linh hoạt (On-demand manufacturing hoặc Micro-batches).
Bài học 2: Thiết kế vì Vòng đời tuần hoàn
Thay vì chỉ quan tâm đến mẫu mã đẹp, khâu thiết kế phải tính đến khả năng:
Dễ tháo rời, dễ sửa chữa.
Sử dụng chất liệu đơn thuần (mono-materials) để tái chế dễ dàng.
Độ bền vật lý cao hơn để kéo dài thời gian sử dụng.
Bài học 3: Đa dạng hóa kênh giải phóng hàng tồn một cách thích hợp
Doanh nghiệp buộc phải xây dựng hệ sinh thái xử lý hàng tồn bài bản:
Outlet & Flash Sales: Tối ưu hóa kênh bán giảm giá mà không ảnh hưởng hình ảnh thương hiệu gốc.
Hợp tác Doanh nghiệp xã hội: Chuyển giao sản phẩm cho các tổ chức từ thiện hoặc nền tảng tái chế (Upcycling).
Mô hình Second-hand/Resale: Tự vận hành hoặc hợp tác với các nền tảng bán lại quần áo cũ.
Như vậy lệnh cấm của EU không chỉ là một rào cản kỹ thuật, mà là bước ngoặt ép buộc ngành thời trang phải trả lại đúng giá trị thực cho từng sợi vải.
Những thương hiệu chậm chân trong cuộc chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn sẽ phải đối mặt với không chỉ án phạt tài chính, mà còn là sự quay lưng triệt để từ người tiêu dùng thế hệ mới. Người tiêu dùng coi trọng yếu tố kinh tế xanh, tuần hoàn và sự bền vững.
Diệu Thanh.
