Nét đẹp của gốm Bàu Trúc Chămpa

Gốm Bàu Trúc, Ninh Thuận, nay là tỉnh Khánh Hòa là dòng sản phẩm gốm nổi tiếng của ngành sản xuất gốm thủ công. Người dân nơi đây với đôi bàn tay khéo léo, sự cần mẫn của nhiều thế hệ đã giữ lửa nghề và làm ra các sản phẩm gốm gia dụng và gốm trang trí được nhiều người ưa chuộng.

Và một trong những thương hiệu gốm địa phương là HTX Sản xuất Thương mại và Dịch vụ Gốm Bàu Trúc.

12/7/2025

Hãy thưởng thức các sản phẩm gốm đặc sắc của người Chăm, do người thợ địa phương làm ra đang được HTX giới thiệu rộng rãi tới các khách hàng trong và ngoài nước đến địa phương tham quan, tìm hiểu.

Làng gốm Bàu Trúc được xem là một trong những làng gốm cổ xưa và có tuổi đời lâu nhất tại khu vực Đông Nam Á. Nghề làm gốm là sinh kế của nhiều gia đình nơi đây, theo kiểu cha truyền con nối.

Nét đẹp và sự đặc sắc của gốm Bàu Trúc đã được công nhận trong và ngoài nước. Gốm Bàu Trúc là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Năm 2022, gốm Bàu Trúc cũng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới, cần được bảo vệ. Như vậy, gốm Bàu Trúc không chỉ là di sản văn hóa của Việt Nam nữa mà còn là di sản văn hóa của nhân loại.

Trên thực tế, người Chăm vẫn giữ truyền thống tạo tác gốm đất nung, không men, nung trên lửa rơm có nhiệt độ đến 600 độ C, sử dụng cho dân dụng là chính. Nhưng sự đơn giản ấy lại làm nên chất riêng, sự quyến rũ của gốm Bàu Trúc. Thu hút những người yêu cái đẹp tự nhiên và làm rung động bao trái tim của những người mê gốm, chơi gốm lâu năm.

Tuy nhiên, doanh số, sức tiêu thụ lại chưa tương xứng với tiềm năng của danh tiếng mà gốm Bàu Trúc đang có. Nhưng ngày nay, các đơn vị sản xuất của địa phương cũng đang rất cố gắng, đẩy mạnh công tác xúc tiến thương hiệu, định vị sản phẩm, từng bước mở rộng thị trường.

Một số đơn vị sản xuất ở địa phương cũng đã xuất khẩu được sản phẩm đi thị trường các nước như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc. Riêng HTX Sản xuất Thương mại và Dịch vụ Gốm Bàu Trúc thì hiện đang tham gia chế tác các sản phẩm gốm theo catalogue bản vẽ và yêu cầu.

Theo truyền thuyết dân gian, tổ nghề của gốm làng là ông Poklong Chanh. Hơn ngàn năm trước, ông Poklong Chanh từ chối làm quan về làng dạy cho người dân, đặc biệt là phụ nữ, biết cách lấy đất, nặn rồi nung thành những dụng cụ, vật trang trí trong nhà.

Để tỏ lòng biết ơn tổ nghề, người dân làng gốm Bàu Trúc đã lập đền thờ tưởng nhớ và tổ chức cúng tế ông vào dịp lễ hội Katê, lễ hội lớn nhất của người Chăm. Và nghề làm gốm được truyền đời cho đến tận ngày nay.

Sinh ra trong cái nôi của làng nghề gốm Bàu Trúc, HTX HTX Sản xuất Thương mại và Dịch vụ Gốm Bàu Trúc đang tham gia chuyên phục vụ văn hóa, văn nghệ, ẩm thực dân gian chăm và du lịch cộng đồng tại làng nghề của người Chăm nơi đây.

Hàng năm HTX đang tổ chức cho khách đến tham quan các sản phẩm gốm Bàu Trúc và góp phần thúc đẩy tiêu thụ gốm Bàu Trúc. Việc tổ chức các buổi cho du khách tham quan và du lịch cộng đồng cũng giúp cho một bộ phận khách hàng tiếp cận với vẻ đẹp của gốm Bàu Trúc của người Chăm. .

HTX hiện đang đóng chân tại Đường 703 thôn Bàu Trúc xã Ninh Phước, Tỉnh Khánh Hòa. Đây cũng là cơ sở sản xuất, trưng bày, tổ chức thương niên các hoạt động văn hóa, du lịch và dịch vụ liên quan đến các sản phẩm gốm Bàu Trúc nổi tiếng ở địa phương.

HTX cũng chuyên chế tác các sản phẩm gốm theo catalogue, bản vẽ và làm theo yêu cầu các dự án lớn nhỏ của các đối tác khác nhau trong cả nước, khi có nhu cầu.

Nhiều vật dụng và nhiều dòng sản phẩm khác nhau. Được sản xuất thủ công toàn phần nên là các sản phẩm gốm ở đây đều là độc bản, mang vẻ đẹp tự nhiên, làm say mê nhiều trái tim những người yêu gốm sứ Chăm Pa tại dải đất Khánh Hòa hôm nay.

Các sản phẩm của gốm Bàu Trúc đều giữ dáng vẻ tự nhiên, thuần mộc hoàn toàn. Sự thuần mộc này lại mang đến nét xanh cho dòng sản phẩm này, dòng gốm xanh thuần mộc tự nhiên.

Bề mặt gốm thành phẩm gồ ghề, thô sơ. Màu sắc thâm trầm, tự nhiên của đất nung kết hợp với những vệt cháy, mảng tro bám trong quá trình nung chín, tạo thành những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc.

Bằng sự nỗ lực của mình, HTX đã và đang tham gia sản xuất và gìn giữ nét văn hóa của gốm Bàu Trúc trong đời sống đương đại và đóng góp phần nhỏ công sức của mình vào nền kinh tế chung của địa phương. Duy trì nghề sản xuất gốm truyền thống lâu đời của vùng đất này.

Các hoạt động xúc tiến du lịch cộng đồng cũng là biện pháp khả dĩ thúc đẩy khách hàng quan tâm và tạo ra động lực tiêu thụ cho các dòng gốm tại địa phương. Đồng thời duy trì sức ảnh hưởng và lan tỏa dòng gốm Bàu Trúc của người Chăm Pa trong cộng đồng văn hóa chung của Việt Nam.

Ngày nay, các đơn vị sản xuất gốm ở địa phương cũng đang chú trọng vào nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến công nghệ sản xuất, đảm bảo chất lượng và độ bền của sản phẩm.

Đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn và môi trường; đa dạng hóa sản phẩm, tạo ra nhiều mẫu mã và kiểu dáng phong phú để thỏa mãn nhu cầu và thị hiếu của người dùng các thị trường khác nhau.

Góp phần giữ gìn di sản văn hóa gốm Bàu Trúc trong dòng chảy di sản đặc sắc của người Chăm gắn chặt với lịch sử Việt Nam hàng nghìn năm qua.

Hà Thanh