Doanh nghiệp sản xuất xanh
Cứ mỗi mùa nước nổi tràn về miền biên viễn An Giang, khi những cánh đồng ngập xăm xắp nước cũng là lúc đồng bào Khmer bước vào dịp lễ cúng ông bà Sene Dolta. Giữa sắc vàng của nắng và màu xanh thẫm của vùng Thất Sơn, tiếng reo hò rền vang trên sân ruộng nước Chùa Rô (thị xã Tịnh Biên) lại trở thành tâm điểm thu hút hàng ngàn bước chân du khách.
17/9/2026.
Năm 2026, mùa giải lần thứ 12 ghi nhận một cột mốc đặc biệt: lần đầu tiên VTV Nam Bộ chính thức bắt tay cùng địa phương đồng tổ chức và truyền hình trực tiếp quy mô lớn, đưa một lễ hội dân gian phum sóc vươn tầm phủ sóng toàn quốc.
Nguồn cội từ nhát cày ngày mùa
Đua bò Chùa Rô không khởi phát từ một giải đấu thể thao chuyên nghiệp, mà bắt rễ sâu xa từ tập tục cày cấy đổi công của bà con phum sóc vùng Bảy Núi.
Tập tục cày giúp ruộng chùa: Hằng năm, trước thềm lễ Sene Dolta (khoảng tháng 8 – tháng 9 âm lịch), bà con người Khmer thường mang đôi bò khỏe nhất của gia đình đến cày bừa đất công quả cho nhà chùa.
Lời thách thức trên bờ ruộng: Trong lúc cày chung ruộng nước, các tài xế (người điều khiển bò) thường rủ nhau đua thử xem đôi bò nào cày nhanh hơn, đường bừa thẳng và khéo hơn. Những cuộc so tài ngẫu hứng giữa tiếng cười giòn tan sau buổi lao động dần dà trở thành nét sinh hoạt văn hóa không thể thiếu.
Hình thành giải đấu: Để giữ gìn nét đẹp này, nhà chùa cùng chính quyền địa phương đã quy hoạch một khoảnh ruộng nước cạnh Chùa Rô thành sân đua chính thức, chuẩn hóa luật chơi nhưng vẫn giữ trọn không khí đồng quê nguyên bản.
Thể thức nghẹt thở trên bùn nước
Mỗi cuộc đua bò Chùa Rô là màn thử thách bản lĩnh, sự khéo léo và sức mạnh cơ bắp của cả bò lẫn người điều khiển:
Vòng hô (làm quen sân): Hai đôi bò đi chậm một vòng quanh đường đua dài khoảng 120m để làm quen với địa hình bùn lầy và giữ cự ly an toàn. Ở vòng này, tài xế phải ghìm dây cương thật khéo để bò không bứt tốc sớm.
Vòng thả (nước rút sinh tử): Khi trọng tài phất cờ hiệu vào đoạn nước rút chừng 50m cuối, tài xế lập tức dùng cây xà-lúl (thanh gỗ có gắn đinh nhỏ) chọc nhẹ thúc bò lao vút đi. Bùn nước bắn tung tóe mù mịt, hai cỗ xe bừa lao xé gió trong tiếng hò reo vang dội. Đôi nào vượt lên trước hoặc dẫm lên bừa của đối phương sẽ giành chiến thắng, đòi hỏi người tài xế phải giữ thăng bằng tuyệt đỉnh trên tấm bừa trơn trượt.
Cú hích truyền thông: Khi VTV Nam Bộ vào cuộc
Nếu suốt 11 mùa giải trước, Chùa Rô chủ yếu là “sân chơi nội bộ” của phum sóc và điểm hẹn quen thuộc của giới nhiếp ảnh, thì bước sang mùa thứ 12, sự tham gia đồng tổ chức của VTV Nam Bộ (phát sóng trên VTV9, VTV10 và ứng dụng VTVGo) đã mở ra bước ngoặt mang nhiều tầng ý nghĩa:
Bảo tồn văn hóa qua lăng kính công nghệ truyền hình: Đua bò trên ruộng nước là một trong những môn thể thao khó ghi hình nhất vì tốc độ cực nhanh, góc nhìn hạn chế và bùn nước văng tứ phía. Sự can thiệp của hệ thống thiết bị truyền hình chuyên dụng, flycam và máy quay chuyển động chậm (slow-motion) đã bắt trọn từng cơ bắp cuồn cuộn của đôi bò, ánh mắt quyết liệt của tài xế và những màn tung bọt nước ngoạn mục – điều mà người xem từ xa trước đây chưa từng được trải nghiệm trọn vẹn.
Nâng tầm di sản phi vật thể bản địa: Việc một đài truyền hình quốc gia vào cuộc đồng nghĩa với việc câu chuyện văn hóa Khmer, tinh thần đoàn kết Kinh – Khmer và nét đẹp lao động vùng biên không còn bó hẹp ở quy mô lễ hội địa phương. Sự kiện được chuẩn hóa bài bản về mặt kịch bản, sân bãi và đón tiếp, trở thành một “đại sứ hình ảnh” sống động cho vùng đất An Giang.
Đòn bẩy kinh tế du lịch mùa nước nổi: Truyền hình trực tiếp đa nền tảng đã kéo theo lượng lớn du khách, kích cầu các dịch vụ phụ trợ như lưu trú, ẩm thực bản địa (bún cá, thốt nốt, bánh bò thốt nốt) và mở ra hướng đi bền vững cho du lịch cộng đồng nông nghiệp tại Tịnh Biên và Tri Tôn.
Hội đua bò Chùa Rô hôm nay không chỉ là cuộc tranh tài của 32 đôi bò dũng mãnh, mà là nhịp cầu nối liền giữa ký ức đồng ruộng xưa cũ với đời sống văn hóa hiện đại. Tiếng xà-lúl thúc bò hòa cùng nhịp cầu truyền hình số đang khẳng định sức sống mãnh liệt của một di sản: giữ nguyên chất mộc mạc của đất bùn, nhưng tự tin vươn xa trên bản đồ văn hóa – du lịch cả nước.
Diệu Thanh
