Doanh nghiệp sản xuất xanh
Mật ong Phương Di là thương hiệu của Hợp tác xã (HTX) Mật ong Phương Di Bee đóng tại xã Ia Kênh, tỉnh Gia Lai. HTX đang sản xuất mật ong thiên nhiên theo hướng xanh, bền vững và từng bước phát triển thị trường trong nước lẫn nước ngoài.
3/10/2025
Tiềm năng thị trường mở rộng
Sau nhiều nỗ lực, hiện nay Mật ong Phương Di cũng đang tìm được động lực phát triển, dần đánh thức được thị trường, khẳng định được giá trị của mật ong thiên nhiên đất Gia Lai. “Mật ong hoa cà phê Phương Di” cũng đang là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh nhiều năm liền, cụ thể là các năm 2019, 2020, 2021; và là sản phẩm OCOP 05 sao, cấp quốc gia.
Mật ong thiên nhiên Phương Di OCOP 5 sao
Thực tế là mật ong thiên nhiên, nguyên chất, hữu cơ, đang được tiêu thụ mạnh ở thị trường trong nước lẫn nước ngoài, bởi những tác dụng to lớn của nó. Mật ong thiên nhiên không đơn thuần như một chất làm ngọt trong đồ ăn, thức uống, thực phẩm chế biến mà được dùng trong các đơn dược, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, làm đẹp hiệu quả. Đặc biệt là nguồn dưỡng chất quí giá được nhiều phụ nữ tin dùng.
Thị trường mật ong là một thị trường năng động, có quy mô lớn và sự tham gia của nhiều thương hiệu, nhiều quốc gia. Các quốc gia sản xuất mật ong lớn ở Châu Á Thái Bình Dương đang thống trị về mật ong tự nhiên trên toàn thế giới, với đóng góp khoảng một nửa tổng sản lượng toàn cầu. Trong đó có các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam. Ngoài ra còn có một số quốc gia khác trên thế giới cũng đang sản xuất mật ong thiên nhiên với số lượng lớn như Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Nga, Argentina, Ukraina, Mỹ, Mexico…vv.
Thị trường Mật ong Thiên nhiên toàn cầu đang được ước tính đạt khoảng 10,78 tỷ USD vào năm 2024 và còn rất nhiều tiềm năng mở rộng trong tương lai. Nguyên nhân được cho là do nhu cầu sống xanh lên ngôi và người dùng có xu hướng dùng chất làm ngọt tự nhiên, lành mạnh từ mật ong thay thế cho đường. Những điều này đã thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh chóng của thị trường mật ong trên toàn thế giới.
Nhưng thị trường quốc tế cũng có những thách thức nhất định và đang bị chi phối bởi nhiều yếu tố, từ sản xuất, tiêu thụ đến các tập quán thương mại quốc tế rất khác biệt. Và không phải đơn vị sản xuất nào cũng đáp ứng được các yêu cầu này.
Thêm vào đó, các quốc gia cũng đang tăng cường siết chặt quy định về chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Chẳng hạn như thị trường Châu Âu, có các quy định về ghi nhãn, xuất xứ, dư lượng kháng sinh và nhiều yêu cầu khác rất rõ ràng. Đặc biệt là Chỉ thị Mật ong EU (Directive 2024/1438) là một qui định thể hiện sự nghiêm ngặt những điều này. Trong khi đó thị trường Mỹ lại đang sử dụng thuế đối ứng, tạo ra nhiều khó khăn lớn hơn cho các nhà sản xuất.
Mặc dù vậy, Mỹ vẫn đang là thị trường lớn, nhu cầu cao khi lượng tiêu thụ gấp ba lần sản lượng có thể sản xuất được. Đây là có cơ hội của các nhà sản xuất mật ong thế giới, trong đó có Việt Nam. Với Châu Âu, do chi phí việc làm, nhân lực tăng cao, đàn ong suy giảm nên thị trường này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức và phải nhập khẩu lượng lớn mật ong từ nước ngoài. Trong khi, mật ong thiên nhiên xanh, hữu cơ của Việt Nam cũng đang được người dùng quốc tế đánh giá cao. Đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng chú trọng đến sức khỏe và tính bền vững. Cơ hội cho các đơn vị sản xuất như Phương Di Bee là rất lớn, nhưng khai thác được bao nhiêu lại tùy thuộc vào năng lực của từng đơn vị.
Việt Nam với khí hậu nhiệt đới và sở hữu hệ sinh thái cây trồng phong phú, tạo ra nhiều loại mật ong thiên nhiên thơm ngon, có hương vị độc đáo, có giá trị dinh dưỡng và chất lượng cao như: Mật ong hoa cà phê, hoa tràm, hoa nhãn, hoa vải…vv. Việt Nam cũng có lúc từng nằm trong Top 10 nước xuất khẩu mật ong ra thế giới, dù thị trường có sự sồi trụt và không ổn định. Nhưng con đường mở rộng thị trường mật ong thiên nhiên của Việt Nam đang rất rộng mở, nếu các nhà sản xuất quyết tâm bám trụ và đây là cơ hội của Phương Di Bee.
Bà Trần Thị Hoàng Anh – người sáng lập thương hiệu Mật ong Phương Di
Hướng đi của Phương Di Bee
Với Phương Di Bee, đây là một thương hiệu sản xuất mật ong thiên nhiên có uy tín tại đất Gia Lai. Đơn vị này đang có những ưu thế nhất định, do nằm trong vùng chuyên canh cây cà phê lớn nhất của cả nước. Phương Di Bee lại đang có vùng sản xuất rừng ngập mặn, nổi tiếng với các sản phẩm mật ong dú thơm ngon, giàu dinh dưỡng, các mật ong hoa cà phê, cao su, hoa rừng tự nhiên được nhiều người yêu thích.
Hiện đơn vị đang có các sản phẩm nổi tiếng với Mật ong Đa Hoa Rừng Sesan; Mật ong Đa Hoa Rừng Tây Nguyên…cùng nhiều sản phẩm đa dạng khác được chế biến sâu từ mật ong và các loại nông sản địa phương. Hình thành chuỗi sản phẩm có giá trị cao, tận dụng tốt không gian phát triển đàn ong, không làm lãng phí các nguồn lực, các tài nguyên thiên nhiên sẵn có. Góp phần vào phát triển kinh tế địa phương và nâng cao mức sống cho người dân trong vùng nguyên liệu.
Đây cũng là sản phẩm hiếm hoi của ngành hàng mật ong thiên nhiên, thuộc tư nhân, và được công nhận là sản phẩm OCOP 5 sao cấp Quốc gia. Đơn vị này đang có nhiều dòng sản phẩm mật ong thiên nhiên được nhiều người tiêu dùng yêu mến, ủng hộ. Tiềm năng mở rộng của thị trường sản phẩm là rất lớn, kể cả trong nước lẫn xuất khẩu và Phương Di Bee cũng đang từng bước kiên trì thiết lập hướng đi.
Mật Ong thiên nhiên Phương Di Bee đang đi trên con đường sản xuất xanh, tập trung vào sản xuất mật ong chất lượng cao với hai định hướng thị trường cụ thể như sau:
Sản xuất phục vụ thị trường nội địa: Để cung cấp sản phẩm cho thị trường nội địa, Mật ong Phương Di Bee đang tập trung vào các sản phẩm mật ong chất lượng cao phục vụ nhu cầu người dùng khắp cả nước. Đa dạng hóa sản phẩm được chế biến từ mật ong nhằm tạo dựng hệ sinh thái đa dạng. Nhằm tăng cường sức mạnh và nội lực cho thương hiệu trong một chiến lược xanh hóa sản phẩm, từ chất lượng sản phẩm đến cách thức vận hành xanh.
Tăng cường đầu tư vào chất lượng cho xuất khẩu: Để duy trì xuất khẩu sang thị trường nước ngoài. Đặc biệt các thị trường khó tính, doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, đảm bảo mật ong không tồn dư kháng sinh và đạt các chứng nhận quốc tế Organic, Fairtrade, dành cho xuất khẩu.
Hiện đơn vị đã xuất khẩu được sản phẩm sang Hàn Quốc, Pháp. Đặc biệt là Trung Quốc, một cái nôi của nghề nuôi ong mật châu Á. Đây thực sự là điều đáng mừng. Dù kênh tiêu thụ chính vẫn là cung cấp nguyên liệu thô cho các công ty xuất khẩu, nhưng nhờ vùng nguyên liệu ổn định, chất lượng tốt nên HTX ngày càng được khách hàng quốc tế tin cậy, có khả năng mở rộng và phát triển ổn định.
Trên thực tế, xu hướng tìm kiếm các sản phẩm xanh và hữu cơ đang tăng cao. Mật ong thiên nhiên Việt Nam cũng đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển đổi và nâng cao giá trị bằng cách tập trung vào sản xuất mật ong hữu cơ (organic honey) và các tiêu chuẩn xanh cũng đã được thiết lập và ban hành như: Việt Nam đã ban hành các tiêu chuẩn như TCVN 11041-9:2023 quy định cụ thể về mật ong hữu cơ như sau:
Để đạt tiêu chuẩn này, khu vực đặt tổ ong phải: Không có nguồn ô nhiễm như gần bãi rác, đường xá quá đông, quá gần các khu dân cư. Nguồn mật hoa, phấn hoa phải từ cây trồng hữu cơ hoặc thực vật hoang dại trong phạm vi bán kính quy định (ví dụ: 0,5km cho ong dú, 3km cho các loại ong khác) và nhiều qui định khác.
Việc chuyển đổi sang nuôi ong hữu cơ không chỉ đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn giúp nâng cao giá bán và ổn định đời sống người nuôi ong. Thực tế là giá mật ong Việt Nam còn rất thấp so với mặt bằng chung của thế giới. Do hạn chế về nguồn lực tài chính và việc xây dựng thương hiệu chưa được đẩy mạnh, nhiều nguyên nhân khách quan khác và Phương Di Bee cũng không là ngoại lệ. Đơn vị này cũng phải nỗ lực vượt qua những hạn chế của mình, từng bước xác lập thị trường, tạo dựng ảnh hưởng và bước đầu thành công với các chiến lược của mình.
Hiện nay, dù sản lượng xuất khẩu lớn nhưng mật ong Việt Nam vẫn chưa có một thương hiệu quốc gia đủ mạnh, dẫn đến việc sản phẩm chủ yếu được xuất thô hoặc giá bán thấp. Việc tập trung xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc sản (mật ong hoa rừng, mật ong ong dú) mang tính thiên nhiên cao như Phương Di Bee đang là hướng đi mới, mở ra hy vọng và cơ hội mới cho mật ong Gia Lai vươn ra thị trường nước ngoài.
HTX Mật ong Phương Di Bee hiện đang có mạng lưới liên kết sản xuất rộng và hoạt động trong nhiều lĩnh vực sản xuất nông nghiệp khác. Riêng nghề nuôi ong, khai thác mật theo tiêu chuẩn VietGAP là nghề truyền thống và thế mạnh của HTX. Hiện tại, HTX đang liên kết nuôi, khai thác khoảng 15.000 đàn ong mật tại Gia Lai, một số địa phương khác. Sản lượng khai thác hàng năm vào khoảng gần 200 tấn mật các loại. Nhiều sản phẩm mật ong và sản phẩm chế biến từ mật ong của HTX đang được tiêu thụ mạnh trên các sàn giao dịch thương mại điện tử. Tiêu biểu như sản phẩm mật ong bánh tổ vừa ngon, vừa bổ dưỡng, đang được người tiêu dùng yêu thích, đặc biệt vào mùa lễ hội đầu năm.
Sản phẩm độc đáo Mật ong bánh tổ Phương Di
HTX cũng quản lý chất lượng nghiêm ngặt như đưa các sản phẩm đi kiểm nghiệm, đánh giá chất lượng từ các trung tâm, đơn vị chức năng uy tín, dán tem QR truy xuất nguồn gốc cho từng sản phẩm. Năm 2019, HTX có các hoạt động khảo sát, đánh giá vùng sản xuất nguyên liệu nuôi ong; tổ chức đào tạo nhận thức về VietGAP, hướng dẫn ghi chép hồ sơ, lưu trữ hồ sơ, đánh giá nội bộ, tư vấn hoàn thiện quy trình nuôi và khai thác ong mật theo chuẩn VietGAP. Nhằm thực hiện công tác chuẩn hóa chất lượng sản phẩm trên qui mô lớn.
Không chỉ bao tiêu mật ong, HTX còn đang hỗ trợ bà con nông dân địa phương đóng gói, quảng bá và tiêu thụ nhiều loại nông sản địa phương khác như gạo, hạt điều, chuối sấy, gừng…Tất cả các sản phẩm này đảm bảo nguồn gốc rõ ràng, quy trình an toàn và bao bì chỉn chu. Tất cả những hoạt động này của HTX đang góp phần thúc đẩy nền kinh tế địa phương phát triển ổn định và bền vững hơn.
Bà Trần Thị Hoàng Anh – người sáng lập thương hiệu Mật ong Phương Di là người rất tâm huyết với nghề nuôi ong va chị muốn đi đường dài với sản phẩm này tại địa phương. Trên thực tế, việc lựa chọn được một sản phẩm xanh khởi nghiệp yêu thích, lại phù hợp với nguồn nguyên liệu mình sẵn có, có tiềm năng thì không có nhiều.
Việc lựa chọn đi đường dài với một sản phẩm của đất Gia Lai có nhiều ưu thế như là mật ong thiên nhiên, là một lựa chọn thông minh, nhiều ưu điểm, dễ phát huy với một phụ nữ. Và thực tế là chị đang làm rất tốt. Mô hình đang có sự hòa quyện của giá trị di sản, tri thức nuôi ong bản địa với xu hướng xanh, hiện đại. Phát huy giá trị của sản phẩm và nghề nuôi ong của Gia Lai lên trên một tầm cao mới.
Mặc dù vậy, đơn vị cũng đang phải nỗ lực vượt lên các thách thức của thị trường. Cái khó của Phương Di cũng như các nhà sản xuất mật ong Việt Nam hiện nay không nằm ở nguyên liệu hay tay nghề mà là ở thị trường. Phương Di cũng đang từng bước mở rộng thị trường hợp lý, phù hợp với năng lực của đơn vị, chậm rãi đi từng bước một nhưng chắc chắn.
Với những người như nhà sáng lập Mật Ong Phương Di thì khởi nghiệp chỉ là bước đầu. Khát vọng lớn hơn của họ là thay đổi cái nhìn của thế giới về sản phẩm mật ong thiên nhiên của Việt Nam, trong ẩm thực toàn cầu. Nếu không có những người như họ thì dù đất nước chúng ta có nhiều tiềm năng lớn đến đâu mà không khai thác được thì chỉ có cái tên gọi mà thôi, không có gì khác. Và đây là lúc mà bản lĩnh của nhà khởi nghiệp bước vào, khẳng định mình và lên tiếng.
Nguyên Minh
