Doanh nghiệp sản xuất xanh
Sản xuất nông sản hữu cơ đang tạo ra những làn sóng mới với nhiều mô hình doanh nghiệp và các HTX. Trong số đó có những mô hình canh tác hữu cơ hiệu quả với nhiều loại cây trồng đã nâng tầm sản xuất và tăng trưởng xanh của Việt Nam.
Vùng trọng điểm sản xuất nhiều cây trồng công nghiệp như mảnh đất Tây Nguyên, sản xuất hữu cơ đang lan rộng, phục vụ cho thị trường xuất khẩu và thị trường nội địa chất lượng cao và HTX Nông sản hữu cơ Bechamp Đắk Nông (Viết tắt: HTX Bechamp) là một trong số đó. Một đơn vị sản xuất xanh, hữu cơ theo triết lý của nhà khoa học, sinh vật học Bechamp.
23/12/2024
Sản xuất theo phương pháp hữu cơ
Sản xuất nông nghiệp hữu cơ là sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp sạch bằng các phương pháp bảo vệ môi trường, hạn chế sử dụng các thuốc bảo vệ thực vật độc hại, ảnh hưởng xấu đến môi trường. Sử dụng các hoạt chất hữu cơ, sinh học tốt cho cây trồng và hệ vi sinh vật trong đất.
Và HTX Bechamp đang áp dụng canh tác hữu cơ theo tiêu chuẩn Việt Nam và các tiêu chuẩn của tổ chức chất lượng quốc tế. Đồng thời theo đuổi các triết lý làm nông nghiệp theo chủ thuyết của nhà sinh vật học Bechamp.
Các tiêu chuẩn canh tác này được bao quát trong qui trình sản xuất, từ lúc bắt đầu trực tiếp ở nông trại đến khi phân phối ra thị trường. Trong đó bao gồm kiểm soát chặt chẽ các yếu tố như: Chất lượng đất trồng, nước tưới, kiểm soát sâu bệnh, tập quán canh tác, các qui tắc về phụ gia dinh dưỡng, phân bón bảo vệ cây trồng…vv. Tất cả các yếu tố này phải theo một số tiêu chuẩn nhất định chung của HTX.
Sản xuất hữu cơ vẫn đang còn là con đường học hỏi không ngừng của nông dân, các HTX và HTX Nông sản hữu cơ Bechamp cũng không là ngoại lệ. HTX Bechamp thành lập năm 2021, với 08 thành viên, vốn ban đầu chỉ có 24 triệu đồng và vài ha cà phê, tiêu. Nhưng các hoạt động sôi nổi của của HTX đã và đang tạo những lan tỏa tích cực cho mạng lưới các thành viên.
Với các thực hành xanh thiết thực, hiệu quả, tạo hiệu ứng lan rộng, giúp HTX thúc đẩy nông dân làm nông nghiệp sạch và có trách nhiệm. Gia tăng giá trị sản phẩm, góp phần quan trọng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho các thành viên của HTX và góp phần phát triển nền kinh tế của địa phương.
Tới nay, HTX Bechamp đang trồng và liên kết sản xuất được cả trăm hecta cà phê, tiêu, các loại nông sản khác, hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu. Thay đổi thói quen canh tác truyền thống sang sản xuất hữu cơ, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, theo triết lý Bechamp. Triết lý này được soi chiếu vào các biện pháp cụ thể hàng ngày của HTX và phát triển dần thành hệ thống vận hành ổn định.
HTX chú trọng hướng dẫn các hộ viên tham gia thực hành xanh như: Sử dụng vi sinh vật có lợi và xác bã động thực vật và tăng cường lợi khuẩn để chúng tự cân bằng lẫn nhau, làm lành mạnh hệ vi sinh vật trong đất. Đồng thời hạn chế sử dụng các loại thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, phân bón hóa học. Trong trường hợp buộc phải sử dụng, không cho dịch bệnh lan rộng thì phải quay trở lại dưỡng đất và phục hồi hệ vi sinh vật, bảo vệ môi trường sinh thái của chúng được lập lại cân bằng.
HTX cũng thúc đẩy để người nông dân tự lập, nhân nuôi các dòng vi sinh vật có lợi bổ sung liên tục cho đất. Sử dụng vi sinh vật để sản xuất ra thuốc trừ nấm, trừ sâu theo phương pháp sinh học, an toàn cho người sử dụng lẫn hệ sinh thái cây trồng, đất, nước. Đồng thời khuyến khích người dân trồng cây đa tầng nhằm bảo vệ hệ sinh thái chung, hạn chế phá vỡ cấu trúc tự nhiên.
Giảm chi phí đầu vào nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm đầu ra, có chất lượng và dinh dưỡng tốt. Hướng đến mục tiêu “Sức Khoẻ vàng – Cuộc Sống Xanh” như một thông điệp lan tỏa cung ứng sản phẩm xanh, sạch, an toàn thực phẩm, phục vụ cho cộng đồng.
Tên của HTX cũng đang được đặt theo tên nhà khoa học Bechamp nhằm tri ân công sức người sáng lập triết lý nền tảng vi sinh vật mà HTX đang theo đuổi và đang áp dụng vào sản xuất – mang tên HTX Nông sản hữu cơ Bechamp.
Và các phương pháp thực hành xanh ở đây luôn được cụ thể hóa bằng các hướng dẫn thực hành cụ thể, theo cách mà người dân có thể hiểu được, nắm được, làm được một cách dễ dàng. Đồng thời HTX cũng kiểm soát chặt chẽ quá trình từ thu hoạch đến chế biến, bảo quản cà phê, hồ tiêu và các sản phẩm nông sản sạch khác nhằm kiểm soát toàn bộ qui trình. Sạch từ đầu nguồn đến cuối qui trình đầu ra.
Cà phê của HTX Bechamp vào vụ chín, (Hình do Bechamp cung cấp)
Theo đuổi triết lý cân bằng sinh học Bechamp
Nói một chút về Bechamp. Giáo sư sinh vật học Pierre Antoine Jacque Bechamp, là nhà khoa học, nhà sinh vật học người Pháp. Bechamp quan niệm, tính chất của vi sinh vật phát huy làm mạnh lên hay yếu đi, tích cực hay tiêu cực, vốn phụ thuộc vào cái “mảnh đất” hay còn gọi là môi trường bên trong chính nó.
Tức là cây trồng, vật nuôi, con người khỏe mạnh hay ốm yếu là do “vật chủ” của nó tự xác định, không phải từ các yếu tố bên ngoài. Khi bên trong nội sinh cân bằng thì vật chủ khỏe mạnh. Và ông nêu quan điểm, không thể có một chỉnh thể khỏe mạnh bằng cách tác động thô bạo, can thiệp từ bên ngoài vào mà không tính đến việc cân bằng các yêu tố nội sinh ngay từ bên trong.
Một ví dụ để chúng ta dễ hiểu, như khi bàn về lý thuyết nhiễm trùng, lây bệnh trong thế giới con người. Từ lâu có một quan niệm thông dụng rằng, vi trùng hay vi sinh vật đã và đang sống trong không khí, thỉnh thoảng xâm nhập vào cơ thể con người, cây trồng, vật nuôi sẽ nhân lên theo cấp số nhân và gây ra các loại bệnh tật. Những gì con người đang làm là tiêu diệt các vi khuẩn này và bệnh tật sẽ được quét sạch. Đây là cách đặt vấn đề nguyên nhân bệnh tật đến hoàn toàn từ bên ngoài.
Nhưng với Bechamp đây là quan điểm không đúng. Ông gần như nghịch đảo quan điểm trên. Bechamp quan niệm, đơn vị nhỏ nhất của vật chất sống là hạt tế bào. Bechamp cũng gọi những sinh vật nhỏ bé này là microzymas, nghĩa tiếng Hy Lạp là “các men nhỏ”, vì chúng có khả năng gây lên men. Microzymas được nhận ra bởi vì chúng có cấu trúc nhất định, hoàn toàn tự trị, có cá tính và cuộc sống độc lập theo cách của riêng chúng.
Vi khuẩn này có thể được coi như những kẻ chôn cất của thiên nhiên hay còn được xem là đội ngũ chuyên làm sạch hệ thống. Nếu các mô khỏe mạnh, các microzymas sẽ có chức năng hỗ trợ đời sống và tính toàn vẹn của tế bào đó lành mạnh. Nếu các tế bào đã bị hư hỏng, chúng sản xuất các microzymas ốm yếu và phát triển thành các vi khuẩn gây bệnh. Nói một cách ngắn gọn, microzyma có hai chức năng: tạo dựng hoặc làm tan rã mô cấu trúc, hoàn toàn phụ thuộc vào vật chủ của chính nó.
Nói chung là, môi trường để làm mạnh lên các xu hướng hay tiêu cực hóa vi sinh vật này, hoàn toàn phụ thuộc vào vật chủ đó. Không phải các tác nhân bên ngoài. Tất nhiên các tác nhân đến từ bên ngoài cũng có thể là một phần gây ra các loại bệnh dịch. Nhưng phần lớn đến từ các khuynh hướng bên trong tự bộc lộ ra, khi các yếu tố nội sinh không cân bằng đã gây ra.
Hiểu được quá trình tương tác này, người ta bắt đầu nhìn ra tác dụng, tác hại của vi sinh vật một cách thực tế và đúng đắn nhất. Từ đó ứng dụng vào đời sống sản xuất cũng như cách sống với chính bản thân mình một cách lành mạnh nhất. Làm sao vừa có thể tốt cho sức khỏe và cũng tốt cho môi trường, vì mọi thứ xung quanh đều có khả năng ảnh hưởng lẫn nhau.
Hợp tác xã Bechamp
Thấu hiểu đất, nước, môi trường
Với lối canh tác hữu cơ và áp dụng triết lý của Bechamp, những người đứng đầu HTX Nông sản hữu cơ Bechamp hiểu được quá trình nội sinh của cây trồng, nguồn đất, nước sạch quan trọng thế nào. Họ là những người nông dân thấu hiểu đất, nước và môi trường sống. Từ đây tận dụng mọi nguồn lực, chăm chút cho các yếu tố nội sinh cân bằng, bằng nhiều cách như: Sử dụng đất sạch, nước sạch, môi trường sạch, làm dinh dưỡng an toàn cho cây trồng khỏe mạnh, sống trong hệ sinh thái tự nhiên của chúng và điều chỉnh lẫn nhau.
Theo đó, các thành viên HTX dùng phân hữu cơ làm cho đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, nhiều giun sống và đào thoát đất tốt. Đất khỏe thì cây ít sâu bệnh. Sử dụng thuốc sinh học hữu cơ một cách vừa đủ, cân bằng và an toàn, không sử dụng các loại thuốc kháng sinh, nếu không thấy cần thiết nhằm không triệt phá các vi sinh vật có lợi khác.
HTX cũng sử dụng chuối, mật mía, sữa chua, đạm cá, đậu tương và các nông sản khác ở địa phương làm phân hữu cơ tự ủ và ủ thật kĩ, trước khi đem ra vườn. Đây là giải pháp vừa tiết kiệm ngân sách, chi phí, vừa tận dụng nguồn nông sản thừa tại chỗ chăm sóc cho cây trồng khỏe mạnh. Đồng thời HTX cũng tự sản xuất chế phẩm sinh học, tự quản các chất có thể tác động trực tiếp vào cây trồng, nhằm kiểm soát chất lượng đầu ra.
Bằng một loạt các biện pháp này, các thành viên của HTX đã giúp cho đất ổn định hệ vi sinh vật khỏe mạnh, làm nền tảng cho cây trồng sinh trưởng tốt. Một lối canh tác thấu hiểu đất, nước, môi trường sống và làm nông nghiệp bền vững, có trách nhiệm. Từ đó làm ra các loại nông sản chất lượng cao, mang hương vị tự nhiên, thiên nhiên, theo xu hướng xanh, sạch, an toàn và thân thiện với môi trường.
Thông qua triết lý này, HTX Nông sản hữu cơ Bechamp Đắk Nông cũng góp phần giữ gìn và bảo vệ nguồn sống, môi trường tự nhiên của hệ vi sinh vật. Đồng thời liên tục phổ biến các nguyên tắc và có các hướng dẫn cụ thể cho các nhóm nông hộ. Giúp cho bà con nông dân biết cách sản xuất an toàn. Tự chăm sóc và tự cân bằng dinh dưỡng cho vườn cây, đất đai một cách thường xuyên.
Trong thời gian qua, HTX cũng đã tập huấn cho trên 1000 lượt nông hộ theo nhiều chủ đề khác nhau. Tổ chức các buổi hội thảo, chia sẻ các kiến thức thực hành xanh, bảo tồn sức mạnh của giống cây trồng, vi sinh vật có lợi trong toàn bộ hệ sinh thái chung. Giúp cho cà phê, tiêu, nông sản sạch khác của HTX có chất lượng cao, đáp ứng cho được với thị trường xuất khẩu. Đồng thời giúp cho vùng trồng có khả năng chống chọi tốt với thiên địch, với các yếu tố bất lợi khác của thời tiết. Góp phần phát triển nền nông nghiệp hữu cơ, bền vững ở địa phương.
Trên thực tế, những người làm nông nghiệp hữu cơ là những người thực sự yêu thích nông nghiệp, mới bền chí và mới có thể làm được. Khi quan sát sâu sắc đời sống vi sinh vật tự nhiên trong các yếu tố tương quan khác. Chúng ta đã hiểu ra rằng, cuộc sống vốn là một vòng tròn lặp lại. Phải cân bằng các lợi ích giữa các bên tham gia, dù là con người hay vi sinh vật trong môi trường tự nhiên. Nếu không có sự bù đắp qua lại, chăm sóc lẫn nhau, khó ai có thể tồn tại một mình.
Nhìn vào mối quan hệ giữa người với người mới thấy, người nào chỉ chăm chăm muốn có lợi ích cho riêng mình, không đoái hoài đến lợi ích cho người khác, là chuyện không thể. Không ai có thể tận dụng người khác, tận dụng thiên nhiên hoài mà không đóng góp lại quá trình vun bồi này mà có thể tồn tại được lâu dài. Người nào hiểu sâu sắc được các mối quan hệ nhân quả này, người ấy hành xử tốt trong cộng đồng và là một người đáng tin cậy trong công việc và trong đời sống.
Thấy được tầm quan trọng của sự tương tác qua lại của thiên nhiên, xác lập môi trường sống an lành, giúp cho mối quan hệ hữu cơ hình thành, phục vụ lẫn nhau. Trước khi tính đến việc cải tạo đất, nước, thiên nhiên, con người phải đảm bảo cân bằng hài hòa các yếu tố nội sinh trước đã và HTX Bechamp đang làm tốt các phần việc này.
Thành phẩm cà phê Bechamp
Phát huy sức sáng tạo
Với vài hecta đầu tiên, đến nay diện tích sản xuất của HTX đã có là 120 hecta cây trồng các loại, trong đó 70 hecta cà phê đang sản xuất theo hướng hữu cơ. Tất cả đều được sản xuất theo quy trình nguyên lý vận hành vườn hữu cơ sinh thái do Hội đồng khoa học kỹ thuật Bechamp nghiên cứu, xây dựng. Việc liên kết với đối tác khác trong mạng lưới, HTX cũng đã có được 04 vườn cà phê, hồ tiêu đạt chứng nhận USDA – NOP (tiêu chuẩn hữu cơ của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ) và organic EU (tiêu chuẩn hữu cơ châu Âu).
Tất nhiên quá trình làm nông nghiệp ở khu vực Tây Nguyên cũng có nhiều thách thức, khi mà hầu hết các nông hộ còn tương đối khó khăn. Nhưng đối diện với sự thiếu thốn vốn, hạn chế nguồn lực khác, HTX vẫn tìm ra cách thoát khó, tập trung cho đầu tư sản xuất bằng nhiều cách sáng tạo. Không để trói buộc vào tập tục sản xuất truyền thống ở địa phương mà tìm ra con đường phát triển của riêng mình. Ví dụ như tự lực làm phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ sinh học, mở quĩ vốn hỗ trợ nhau làm sản xuất xanh…vv.
Dây chuyền sơ chế hạt cà phê của Bechamp
Trên thực tế, cái gì cũng cần có thời gian mới thành và thời gian phát triển của HTX Nông sản hữu cơ Bechamp cũng mới có vài năm. Nhưng có một nguyên tắc mà nhiều người từng nhắc đến: Lối mòn đi mãi rồi cũng thành đường. Những cố gắng nhỏ, bền bỉ và liên tục này chắc chắn sẽ có ích lâu dài, không chỉ cho riêng HTX mà còn mang tính lan tỏa địa phương. Góp phần thay đổi tận gốc rễ các phương thức canh tác cũ và thúc đẩy xu hướng làm nông nghiệp có trách nhiệm.
HTX cũng thành công trong việc liên kết các hộ nông dân, tạo ra một chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ và đang dần chiếm lĩnh thị trường trong và ngoài nước. Khó khăn, thách thức vẫn còn nhưng tiềm năng thì đang dần rộng mở. Chất lượng cà phê của HTX cũng đang được nâng lên, cộng với việc giá cà phê trên thị trường tăng làm cho đời sống của người sản xuất cà phê ở Đắk Nông ổn định dần, nâng cao thu nhập theo từng giai đoạn.
Thị trường cà phê và hồ tiêu hữu cơ tại Việt Nam đang đứng ở một thời điểm quan trọng và đầy tiềm năng. Khi xét trong bối cảnh diện tích trồng cà phê toàn cầu giảm và tác động của biến đổi khí hậu khiến thu hoạch không tốt, làm giảm nguồn cung nên giá cà phê, hồ tiêu khá tốt. Và để có vườn cà phê, hồ tiêu cho thu hoạch được cần vài năm nên trong dài hạn, giá cà phê, hồ tiêu chắc chắn vẫn còn cao.
Các yếu tố này làm tăng sức hấp dẫn của cà phê, hồ tiêu Việt Nam và đây là yếu tố thuận lợi cho HTX Nông sản hữu cơ Bechamp phát triển bền vững.
Với cách làm khoa học, bài bản, tận dụng tốt cơ hội, tiềm năng thế mạnh của các nguồn lực ngay tại địa phương, HTX Nông sản hữu cơ Bechamp Đắk Nông chắc chắn sẽ có những bước tiến lớn hơn trong thời gian tới, xứng đáng với những nỗ lực mà họ đã bỏ ra trong suốt thời gian qua.
Nguyên Minh
