Doanh nghiệp sản xuất xanh
Những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài cùng tình trạng hạn hán nặng nề đang giáng một đòn mạnh vào hệ sinh thái sông hồ và các trang trại nuôi trồng thủy sản tại nhiều quốc gia châu Âu.
7/9/2026
Nước – vốn là tài nguyên tự nhiên – nay đã trở thành bài toán sinh tử đối với nền kinh tế thủy sản của khu vực này. Báo cáo tháng 8 của Đài quan sát hạn hán toàn cầu của Liên minh châu Âu (EU-GDO) cho biết, châu Âu đang phải đối mặt với nạn hạn hán tồi tệ nhất trong 500 năm qua, với 17% diện tích toàn khu vực nằm trong danh mục báo động đỏ về hạn hán. Nên ngành thủy sản càng rơi vào vòng siết chặt của tự nhiên thiên nhiên.
Sông ngòi cạn trơ, sinh vật oằn mình “giữ sự sống”
Hình ảnh những chiếc thuyền nhỏ nằm bất động trên nền đất nứt nẻ tại một nhánh phụ của sông Danube (Novi Sad, miền Bắc Serbia) đã phơi bày một phần thực trạng khốc liệt của mùa hè năm nay. Mực nước rút đi nhanh chóng, để lại những vũng nước nhỏ cô đặc nơi các loài thủy sản đang chật vật ngụp lặn để tìm cách sinh tồn trong làn nước nông và nóng bỏng.
Không riêng gì Serbia, cảnh báo đỏ đang lan rộng khắp các vùng trũng trọng điểm tại châu Âu. Từ hệ thống sông ngòi, các hồ chứa tại Slovenia cho đến các trang trại nuôi cá quy mô lớn tại Hungary, Romania, Cộng hòa Séc và Bosnia, ngành nuôi trồng thủy sản đang rơi vào tình trạng chao đảo.
Thiệt hại kinh tế bước đầu đã có những con số cụ thể. Đơn cử tại Hungary, Bộ Nông nghiệp và Kinh tế Thực phẩm nước này ước tính doanh thu của ngành đã sụt giảm khoảng 1,3 tỷ forint (tương đương 4,2 triệu USD). Trong khi đó, tại Romania, các hộ nuôi cá chép vẫn chưa thể gượng dậy sau chuỗi năm hạn hán khốc liệt trước đó. Ông Catalin Platon, Chủ tịch Hiệp hội Quốc gia các Nhà sản xuất Cá ROMFISH, chia sẻ rằng những tổn thất từ các năm trước vẫn để lại hệ lụy dây chuyền, bóp nghẹt năng lực sản xuất của những năm tiếp theo.
Châu Âu đối mặt với hạn hán tồi tệ nhất trong 500 năm qua. Ảnh: Shutterstock
Vòng xoáy nguy hiểm: Nhiệt độ tăng và sự suy giảm oxy
Dưới góc độ khoa học, biến đổi khí hậu đang tạo ra một “tác động kép” đối với ngành thủy sản. Nhiệt độ môi trường tăng cao làm thay đổi trực tiếp tập tính và môi trường sống của các loài thủy sản, trong khi hạn hán làm teo tóp nguồn nước ngọt.
Đáng chú ý, các loài cá nước lạnh như cá hồi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Bản thân loài này đòi hỏi môi trường nước phải mát và giàu oxy. Tuy nhiên, khi nền nhiệt nước dâng cao, khả năng hòa tan oxy tự nhiên lại giảm mạnh, trong khi nhu cầu về oxy của cá lại tăng lên do chuyển hóa sinh học nhanh hơn. Điều này đẩy các trại nuôi vào một vòng xoáy nguy hiểm: cá thiếu oxy, dễ bệnh và chết hàng loạt. Để đối phó, người nuôi buộc phải cắt giảm sản lượng và hạ lượng thức ăn cung cấp trong suốt mùa hè.
Đối với các mô hình ao nuôi quy mô lớn, bài toán xử lý rủi ro càng trở nên nan giải. Khác với ao nhỏ, việc tháo cạn hay di dời một khối lượng cá khổng lồ sang nơi khác trong thời gian ngắn là điều gần như bất khả thi. Chi phí để bơm nước bổ sung, mua thiết bị tạo oxy, hay cứu cá đang bào mòn toàn bộ biên lợi nhuận của doanh nghiệp, thậm chí đẩy họ vào rủi ro mất trắng.
Nước: Hạ tầng chiến lược của tương lai
Cuộc khủng hoảng thủy sản tại châu Âu mùa hè này không đơn thuần là một hiện tượng thời tiết đoản kỳ, mà là hồi chuông cảnh tỉnh về sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị tài nguyên.
Giới chuyên gia nhận định, trong một thế giới ngày càng nóng lên, nước không thể chỉ được xem xét dưới góc độ tài nguyên thiên nhiên thông thường, mà phải được định vị là một yếu tố hạ tầng chiến lược – có tầm quan trọng tương đương với đất đai, năng lượng và logistics của ngành thủy sản.
Thách thức lớn nhất trong tương lai đối với các nhà hoạch định chính sách châu Âu chính là bài toán phân bổ nguồn nước khan hiếm một cách công bằng và hiệu quả giữa các lĩnh vực: nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản và mục tiêu duy trì hệ sinh thái tự nhiên.
Bài toán đặt ra cho ngành thủy sản toàn cầu nói chung và châu Âu nói riêng lúc này không chỉ là làm sao để tăng năng suất, mà là làm thế nào để duy trì sự sống còn và phát triển ổn định trong bối cảnh khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Hoàng Thanh
