Giá nào cho tín chỉ cacbon?

Thông tin Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn chuyển nhượng 10,5 triệu tấn khí thải carbon giảm thiểu được cho Ngân hàng Thế giới (WB), thông qua Thỏa thuận chi trả lượng giảm phát thải khí nhà kính (ERPA), Việt Nam nhận được hơn 50 triệu USD. 

20/12/2025

Dù được xem là tín hiệu tích cực để khởi động tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam, nhưng thỏa thuận này vấp phải nhiều tranh cãi liên quan đến việc liệu đơn giá 5 USD liệu có quá rẻ?

Nhiều người đang tranh cãi về mức giá 5 USD/tấn là quá rẻ, khi đặt trong so sánh tương quan với mức giá 80–100 USD tại châu Âu. Nhưng để hiểu đúng về vấn đề này, chúng ta cần phân biệt rõ bản chất của các loại thị trường carbon. Từ đó mới có cái nhìn công bằng và đúng hướng.

Góc nhìn thực tế

Trên thực tế, con số 5 USD không phải là mức giá “niêm yết” cho mọi loại tín chỉ, mà nó được quyết định bởi các yếu tố đặc thù của thỏa thuận ERPA này do các yếu tố như:

Thị trường tự nguyện khác với Thị trường bắt buộc, đây là điều chúng ta phải hiểu, trước khi đánh giá.

Mức giá 100 USD mà chúng ta nhìn thấy ở thị trường bắt buộc (như EU ETS), nơi mà các hãng công nghiệp lớn buộc phải mua hạn ngạch phát thải để không bị phạt nặng.

Nhưng thỏa thuận giữa Việt Nam và WB thuộc thị trường tự nguyện, nơi mà giá cả thường thấp hơn rất nhiều. Trung bình toàn cầu cho loại này chỉ khoảng 1–2 USD/tấn. Vì vậy, mức 5 USD thực tế là cao hơn mức trung bình của loại hình này.

Thêm vào dó, lượng giảm phát thải này được tính cho giai đoạn 2018–2024. Đây là những kết quả đã xảy ra, rất khó để tìm đối tác khác mua lại “hàng cũ” nếu không có thỏa thuận cam kết từ trước với WB.

Nên đây là một kết quả có lợi cho Việt Nam và không phải đối tác nào cũng có được. “Sợi dây liên lạc” trước đó và liên tục, từ Việt Nam với WB. Đây chính là một loại sức mạnh quan hệ để có khoản “tiền cũ” này.

Thêm vào đó, Việt Nam vẫn giữ lại 95% quyền lợi. Đây là một chi tiết mà nhiều người không nhìn thấy cái lợi lớn và lâu dài hơn.  WB chỉ “thực nhận” 5% lượng tín chỉ này để xóa sổ hạn mức của họ.

Nhưng 95% còn lại vẫn được chuyển trả lại cho Việt Nam để tính vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Có nghĩa là, chúng ta vừa có tiền, vừa vẫn đạt được chỉ tiêu giảm phát thải của quốc gia theo cam kết quốc tế. Vậy còn gì hơn, khi mà có một phương án tốt, “một công đôi việc” như thế diễn ra cùng lúc.

Nhận thức đúng các khái niệm

Có một sự nhầm lẫn, khi đem chuyện ra so sánh ở đây. Đó chính là sự khác biệt giữa “Tín chỉ” và “Hạn ngạch”.

Trên thực tế, Hạn ngạch là “giấy phép được phát thải” do chính phủ cấp. Càng hiếm thì giá càng cao (như ở thị trường EU) chẳng hạn và đây là yêu cầu bắt buộc.

Trong khi đó, Tín chỉ là “phần thưởng cho việc giảm phát thải”. Giá trị của nó phụ thuộc vào độ uy tín của dự án, loại rừng và khả năng đo lường tính xanh của các dự án.

Tất nhiên, về lâu dài, giá sẽ không dừng lại ở mức 5 USD. Và thực tế là Chính phủ và Bộ NN&PTNT đã nhận ra tiềm năng tăng giá và đang có những bước đi mới để xây dựng thị trường cacbon tốt hơn, bền vững hơn.

Với gói 10 USD mà Việt Nam đã ký Ý định thư với tổ chức LEAF/Emergent để chuyển nhượng 5,15 triệu tấn CO2 tại vùng Nam Trung Bộ và Tây Nguyên với mức giá tối thiểu là 10 USD/tấn (gấp đôi giá bán cho WB) đang tạo một động lực tốt cho thị trường cacbon bén rễ sâu hơn ở Việt Nam.

Với lượng carbon dôi dư (khoảng 5,9 triệu tấn), Bộ đang đề xuất xin thí điểm đấu giá trên sàn quốc tế để tìm mức giá thị trường thực tế, thay vì bán theo giá thỏa thuận cố định ban đầu.

Những động thái tích cực này chính là bước đi thực tế và đúng hướng để Việt Nam tiến bước trong thị trường tín chỉ cácbon đúng hướng, thực chất và hiệu quả hơn. Nên các kết quả đã làm được với WB là một thỏa thuận tốt, không có gì gọi là quá rẻ.

Đó còn chưa kể là trong bất cứ hoạt động thị trường mới nào, chúng ta cũng cần có “học phí” và “vé vào cửa”. Nhưng các phí này dường như quá nhẹ nhàng với Việt Nam, không có gì phải lấn cấn cả.

Quan trọng là, khi từng bước, bước vào thị trường cácbon sớm, chúng ta “học được” các động thái cần thiết để Việt Nam làm quen với các tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế. Từ đó xây dựng sàn giao dịch carbon nội địa vào năm 2028 đúng chuẩn.

Nguyên Minh