Chùa Cầu tại đất Hội An

Chùa Cầu (hay còn gọi là Lai Viễn Kiều, cầu Nhật Bản) tại đất Hội An không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là một biểu tượng ghi dấu lịch sử giao thương và hữu nghị giữa Việt Nam và Nhật Bản từ thế kỷ 16-17. Trong cuộc nói chuyện tại Đại học Quốc gia Việt Nam, thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã nhắc đến.

5/5/2026.

Chuyện là vào thế kỉ 17, khi hội an bước vào thời kỳ vàng son của sự phát triển, thu hút nhiều thương nhân các nước đến làm ăn, trong đó có thương nhân Nhật Bản. Thời kỳ đỉnh cao, có khoảng 1.000 người Nhật định cư tại Hội An. Nhưng rồi một biến cố đã xảy ra với họ.

Vào năm 1630, Mạc phủ Tokugawa ban bố lệnh Sakoku (tức là Bế quan tỏa cảng). Đây là một bi kịch cá nhân khủng khiếp đối với cộng đồng người Nhật tại Hội An. Một thứ định mệnh bất ngờ rót xuống.

Lúc đó Mạc phủ Nhật Bản sợ những người Nhật đi ra nước ngoài sẽ mang tư tưởng phương Tây về để kích động nổi loạn, hoặc làm gián điệp cho ngoại bang. Vì thế năm 1635, Mạc phủ ban bố sắc lệnh cấm người Nhật ra nước ngoài, và cấm những người đang ở nước ngoài quay về.

Nếu ai từ nước ngoài về sẽ bị tử hình ngay lập tức. Ngay cả những tàu buôn có giấy phép, như Châu Ấn Thuyền cũng bị thu hồi, khiến việc liên lạc hoàn toàn bị cắt đứt.

Với thương nhân tại Hội An, đây là một cú sốc kinh hoàng. Họ là những “đại gia” lừng lẫy, nắm giữ huyết mạch kinh tế ở cả trong và ngoài nước, bỗng chốc trở thành những kẻ không có tổ quốc.

Những người này đã chọn ở lại, kết hôn với phụ nữ Việt và tạo dựng cuộc sống tại Việt Nam. Và điển hình là cuộc hôn nhân nổi tiếng của thương nhân Araki Sotaro và Ngọc Hoa Công chúa.

Họ đã nhập gia tùy tục và dành trọn phần đời còn lại để xây dựng một phần của Việt Nam, là Hội An ngày nay. Họ xây dựng hẳn một khu phố có quy hoạch, có người đứng đầu (kiểu như Trưởng phố) chịu trách nhiệm trước chính quyền Chúa Nguyễn.

Họ học tiếng Việt, ăn món ăn Việt, lấy vợ người Việt không chỉ vì tình yêu với một đất nước đã cưu mang họ, mà đó còn là cách duy nhất để họ bám rễ vào cuộc đời khi gốc rễ cũ đã bị chặt đứt.

Họ đã dồn tất cả nỗi nhớ nhà, và sự tử tế vào việc xây dựng nên chùa cầu. Một nơi gửi gắm tình yêu quê hương, và xoa dịu nỗi nhớ nhà vào trong di sản này. Họ chọn để lại một di sản bền vững cho hậu thế, sống đúng với thực lực của mình, nắm rõ quy tắc sinh tồn của thời đại, và lặng lẽ trở thành một phần trong đời sống của người Việt khi xưa.

Và ngày nay Chùa Cầu trở thành biểu tượng cho việc gắn kết người dân của cả hai dân tộc Việt Nhật.

Một “Đài tưởng niệm” cho những người con xa xứ đã dùng tình yêu, và sự tử tế để đáp lại số phận nghiệt ngã của thời đại, đóng góp vào việc xây dựng vùng đất mới đã cưu mang họ, và hòa tan vào làm một với đời sống của người Việt xưa.

Nguyên Minh