Doanh nghiệp sản xuất xanh
Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV, Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ), vừa có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ về đánh giá tác động của xung đột tại Trung Đông lên hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
31/3/2026.
Thực trạng báo động của doanh nghiệp
Tác động thực tế là, xung đột không còn là rủi ro tiềm ẩn mà đã trực tiếp ảnh hưởng đến 55,3% doanh nghiệp. Hơn 62% đánh giá mức độ ảnh hưởng là lớn đến rất lớn.
Khả năng chống chịu suy giảm nhanh, khi có khoảng 83% doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu chỉ ở mức trung bình hoặc thấp.
Tâm lý đầu tư co hẹplại, với gần 65% doanh nghiệp đã phải hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư do những bất định từ thị trường.
Ba “gọng kìm” gây áp lực chính
Chi phí đầu vào tăng phi mã, trong cộng đồng doanh nghiệp đều than rằng, doanh nghiệp bị đội chi phí, chủ yếu do giá năng lượng, nguyên vật liệu và tài chính tăng cao. Đặc biệt, gần 1/5 số doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trên 20%.
Logistics đứt gãy toàn cầu ảnh hưởng tới Việt Nam. Hơn một nửa doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi vận tải quốc tế. Giá cước tăng (phổ biến từ 5-15%, có nơi trên 30%) và thời gian vận chuyển kéo dài.
Sụt giảm đơn hàng thấy rõ. Khi có 53,5% doanh nghiệp bị mất đơn hàng, nghiêm trọng nhất là tại thị trường Châu Á và Trung Đông.
Đề xuất 7 nhóm giải pháp trọng tâm
Ban IV kiến nghị Chính phủ tập trung vào các trục giải pháp sau để giúp doanh nghiệp kiên cường trụ vững với thị trường.
Bình ổn năng lượng: Ưu tiên hàng đầu (61,9% DN kiến nghị) nhằm kiểm soát giá xăng dầu và đảm bảo nguồn cung vật tư thiết yếu.
Hỗ trợ tài chính cấp bách: Giảm lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ và đẩy nhanh hoàn thuế để cứu vãn dòng tiền.
Đây mạnh thông tin và dự báo. Tăng cường đối thoại Công – Tư, cảnh báo sớm về thị trường và rủi ro địa chính trị để DN chủ động ứng phó.
Nỗ lực cải cách hành chính. Thực chất đây là việc tháo gỡ vướng mắc pháp lý, giảm chi phí tuân thủ (đặc biệt là thủ tục nhập khẩu, hoàn thuế).
Đồng thời thúc đẩy nội lực, động viên doanh nghiệp hãy coi đây khó khăn là chất xúc tác để chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nhằm tiết kiệm chi phí và tăng năng suất, phát triển các hoạt động sản xuất xanh và bền vững.
Tận dụng vị thế nông nghiệp tốt hơn. Phát huy vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, đẩy mạnh xuát khẩu các thị trường mới.
Chuẩn hóa an ninh mạng. Nhằm cảnh báo và hỗ trợ DN trước các cuộc tấn công mạng đang có xu hướng gia tăng trong bối cảnh thế giới chia rẽ.
Trước tình cảnh các DN đang phải gánh chịu. “Cú sốc kép” từ chi phí tài chính (lãi suất) và chi phí đầu vào (xăng dầu, logistics) cùng sự bất ổn địa chính trị tại Trung Đông. Đang đặt DN vào trạng thái “sinh tồn” cao độ.
DN cần thực hiện chiến lược “Quản trị thích nghi và Tái cấu trúc dòng tiền” theo các nhóm giải pháp như sau, để đi qua vùng xám, với các điểm chính như sau.
Quản trị Tài chính: “Ưu tiên dòng tiền hơn lợi nhuận”
Khi lãi suất vay đang lên cao, tới 13-15%, mọi khoản nợ đều trở thành gánh nặng bào mòn lợi nhuận. Do đó doanh nghiệp cần chú trọng các biện pháp sau.
Cơ cấu lại nợ vay. Hãy chủ động làm việc với ngân hàng để giãn nợ hoặc chuyển đổi các khoản vay ngắn hạn lãi suất cao sang các gói vay ưu đãi (nếu có) hoặc tìm kiếm các nguồn tín dụng xanh, tín dụng xuất khẩu có lãi suất hỗ trợ.
Đối với DN bất động sản hoặc DN đa ngành, việc bán bớt các dự án dở dang hoặc tài sản chưa khai thác để thu hồi vốn, giảm nợ vay là bước đi đau đớn nhưng cần thiết để bảo toàn bộ máy chính.
Giảm tối đa hàng tồn kho và thắt chặt quy trình thu hồi công nợ để tăng vòng quay tiền mặt, giảm bớt sự phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng.
Đối phó với giá xăng dầu và Logistics
Giá xăng dầu tăng không chỉ là chi phí vận chuyển mà còn kéo theo giá nguyên vật liệu đầu vào tăng đồng loạt.
Tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu nội địa hoặc các khu vực lân cận để giảm quãng đường vận chuyển.
Đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng, xe điện hoặc năng lượng tái tạo (điện áp mái) để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch về lâu dài.
Áp dụng các điều khoản “phụ phí nhiên liệu”, trong các hợp đồng cung cấp dịch vụ/hàng hóa để chia sẻ rủi ro chi phí với đối tác.
Thích ứng với thị trường Trung Đông bị gián đoạn
Thị trường Trung Đông biến động do xung đột khiến việc thanh toán và vận chuyển (đặc biệt qua Biển Đỏ) gặp rủi ro cao.
Doanh nghiệp tạm thời dịch chuyển trọng tâm sang các thị trường trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP, EVFTA hoặc thị trường nội khối ASEAN – nơi có chi phí logistics thấp hơn và ổn định hơn về chính trị.
Sử dụng các công cụ bảo hiểm tín dụng xuất khẩu và ưu tiên phương thức thanh toán an toàn (L/C xác nhận) để tránh tình trạng kẹt hàng, kẹt tiền tại các vùng chiến sự, tránh các rủi ro lừa đảo hàng hóa.
Phát triển Logistics Halal. Nếu vẫn duy trì thị trường này, cần liên kết với các đơn vị vận tải có lộ trình thay thế an toàn, dù chi phí cao hơn nhưng bảo đảm được hàng hóa đến tay khách hàng.
Tận dụng tốt các chính sách hỗ trợ
DN cần bám sát các động thái điều hành từ Chính phủ. Ví dụ, trong tháng 3/2026, Chính phủ đã có các đợt miễn giảm thuế xăng dầu (VAT, Thuế tiêu thụ đặc biệt) để bình ổn giá.
DN cần chủ động tiếp cận các gói hỗ trợ thuế, phí này để giảm bớt áp lực chi phí tức thời.
Tham gia vào các hiệp hội ngành nghề để có tiếng nói chung, đề xuất Chính phủ nới lỏng các điều kiện cho vay hoặc có các gói bù lãi suất cho các ngành sản xuất thiết yếu.
Trong giai đoạn này, việc cắt giảm chi phí không hiệu quả là rất cần thiết. Quan trọng hơn là mở rộng quy mô, tìm kiếm dòng tiền và thị trường mới.
DN nên tập trung vào những mảng kinh doanh cốt lõi tạo ra tiền mặt ngay lập tức để duy trì sự sống còn trước khi chờ đợi một chu kỳ hạ nhiệt của lãi suất và giá năng lượng.
Hoàng Thanh.
