Doanh nghiệp sản xuất xanh
Sản xuất nông nghiệp tuần hoàn đang là một giải pháp hợp lý nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Đồng thời, giúp giảm ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ sinh thái và sức khỏe con người. Đây là biện pháp được nhiều doanh nghiệp áp dụng trong nền kinh tế tuần hoàn ở nhiều hoạt động sản xuất trong nước.
1/8/2025
Hiệu quả lớn từ kinh tế tuần hoàn
Phát triển kinh tế tuần hoàn trong sản xuất đang trở thành thế mạnh sản xuất mới cho một số vùng nông nghiệp trọng điểm. Phế phụ phẩm nông nghiệp được sử hiệu quả và là nguyên liệu đầu cho một số ngành kinh tế mới.
Có nhiều mô hình có thể nhìn thấy rõ vòng tuần hoàn hiệu quả này.
Mô hình nông nghiệp tuần hoàn nấm – bò – vịt – lúa – điện trên vùng đất nhiễm phèn ở Hậu Giang của Công ty TNHH một thành viên HG FARM (HGF), hay mô hình dùng lá dứa nguyên liệu để sản xuất nguyên liệu vải xanh của Ecosoi là những ví dụ cụ thể trong việc phát triển các hoạt động kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp tại Việt Nam.
Khi tận dụng tốt các tiềm năng “thải bỏ” của hoạt động này thành “nguyên liệu đầu vào quan trọng” cho hoạt động sản xuất khác.
Chuỗi chăn nuôi bò của HGF làm ra sản phẩm bò thịt thương mại và các sản phẩm thứ cấp khác như phân bò tươi, trùn quế, phân đệm lót. Phân bò dùng để nuôi trùn quế, Trùn quế để nuôi gia cầm và phân trùn bón cho cây. Tạo ra một vòng tuàn hoàn thuận lợi, tăng cao thu nhập.
Mô hình lúa – vịt cũng tương tự. Vịt được cho ăn thức ăn lên men từ phân bò tươi với giá thành chỉ bằng một phần ba thức ăn công nghiệp và phân vịt cùng giá thể đệm lót sẽ bón cho ruộng lúa trồng theo phương pháp tự nhiên. Sau khi thu hoạch lúa thì rơm, cám, thức ăn xanh quay lại làm thức ăn cho bò và làm giá thể sản xuất nấm. Hay bò sẽ tiêu thụ phần sinh khối khi trồng từ rau củ quả và lập lại vòng tuần hoàn như lúc ban đầu.
Sau thu hoạch lúa, rơm được thu gom để làm thức ăn cho bò và làm đầu vào sản xuất nhiều sản phẩm khác
Tương tự, tại Ecosoi, họ tận dụng nguồn lá dứa nguyên liệu tại các địa phương có vùng sản xuất dứa lớn cho các hoạt động sản xuất đóng hộp xuất khẩu. Lá dứa đang được Ecosoi thu mua và đưa vào sản xuất và làm nguyên liệu chính cho các hoạt động sản xuất thời trang xanh.
Lá dứa từ lâu được coi là phụ phẩm nông nghiệp, nhưng là loại phụ phẩm bị thải loại hoàn toàn. Lá dứa sau thu hoạch bị đốt bỏ do lá dứa có gai, cứng nên không dùng làm thức ăn chăn nuôi được cũng không ai biết dùng vào mục đích gì cho đúng cách.
Với gần 50.000 héc ta trồng dứa ở các địa phương. Đồng nghĩa với hàng năm có hàng vạn tấn lá dứa thải loại ra môi trường bằng hình thức đốt bỏ. Vừa gây ra thảm họa môi trường vừa kéo theo những hệ lụy khác trong nông nghiệp.
Nhưng giờ đây, lá dứa chính là nguyên liệu đầu vào cho việc sản xuất của Công ty CP Nghiên cứu SX và Phát triển sợi ECO. Từ đó hình thành sản phẩm đang được thương mại hóa thành công vải sợi xanh Ecosoi.
Bằng sản xuất của mình, doanh nghiệp này đang thực hiện các “công đoạn tuần hoàn” tiếp theo trong nông nghiệp Việt Nam. Tạo ra thặng dư thương mại từ nguồn nguyên liệu thải loại của các hoạt động sản xuất nông nghiệp khác. Thúc đẩy vòng kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp lớn dần tại Việt Nam.
Minh Tiến Group cũng là một mô hình kinh tế tuần hoàn khác, tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường.
Công ty này đưa đến tay người tiêu dùng những sản phẩm ấn tượng được làm từ vỏ trấu cà phê, như bao bì sinh học, túi tự hủy, dao, thìa dĩa. Nhằm góp phần bảo vệ môi trường và tạo ra các sản phẩm xanh đúng nghĩa.
Bên cạnh đó, tận dụng phụ phẩm trong quá trình chế biến, công ty còn thu gom vỏ cà phê để làm trà Hà Chúc Cascara; tận dụng vỏ trấu và bã cà phê để sản xuất sản phẩm sinh học Namigo.
Ngoài ra, công ty này còn xây dựng xưởng sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh tại xã Chiềng Xôm, cung cấp cho vùng trồng cà phê Mai Sơn và thành phố Sơn La.
Sản xuất ống hút gạo của Vinahut, một sản phẩm xanh của Hà Nội
Thực tế, tiềm năng để phát triển nông nghiệp tuần hoàn của nước ta rất lớn. Mô hình nông nghiệp tuần hoàn có thể giải quyết cùng lúc nhiều yêu cầu như sử dụng tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên, chống ô nhiễm môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới phát triển xanh và bền vững.
Nhưng hiện nay, phế phụ phẩm nông nghiệp thải loại rất lớn và có khoảng 156 triệu tấn sản phẩm thải loại đang không được tận dụng trong nền nông nghiệp.
Đây là một khối “vàng ròng” nhưng đang bị bỏ đi không thương tiếc. Vừa gây ra lãng phí tài nguyên, vừa kéo theo các hệ lụy môi trường khác, khi tiêu hủy không đúng cách.
Thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết tính trung bình mỗi năm, Việt Nam có khoảng 40 triệu tấn rơm, trong đó có khoảng 20 triệu tấn được đốt trên đồng ruộng, gây ra khí thải và ô nhiễm môi trường rất lớn.
Đồng thời việc hủy bỏ bằng cách đốt rác ngay trên đồng ruộng như hiện nay làm mất đa dạng sinh học.
Các các sinh vật sống nhờ nền đất mặt, tốt cho đất như như nấm, vi khuẩn và động vật có lợi đều bị tiêu hủy cùng. Tạo ra thảm họa môi trường thực sự và gây ra tình trạng kiệt quệ hệ vi sinh vật của nguồn đất.
Thiếu giải pháp công nghệ để sử dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm và thiếu ý tưởng sản xuất để áp dụng vào việc khai thác nguồn phụ phẩm nông nghiệp này đang gây ra lãng phí cực kỳ lớn. Đồng thời kéo theo các gánh nặng lớn về môi trường.
Thêm vào đó, việc bán được tín chỉ các bon, nâng cao thu nhập đang là giải pháp thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn, nếu làm tốt.
Nhưng các hạn chế trong việc khai thác phụ phẩm trong bối cảnh nguồn tài nguyên thiên nhiên dần cạn kiệt và tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng khiến nhiều người thấy làm đáng tiếc, vì các hoạt động kinh tế tuần hoàn chưa hấp dẫn được các doanh nghiệp đầu tư vào.
Việc thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp cũng đang là một xu hướng tất yếu nhằm tăng cường sức mạnh cho nông nghiệp và nền kinh tế.
Phụ phẩm nông nghiệp cần được coi là nguồn tài nguyên tái tạo, là đầu vào quan trọng của quá trình tuần hoàn khác nhằm kéo dài chuỗi giá trị gia tăng, thay cho việc xử lý đốt bỏ như hiện nay.
Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong kinh tế tuần hoàn cần được thúc đẩy mở rộng. Giúp cho nền kinh tế đất nước tận dụng được nguồn tài nguyên khổng lồ từ các hoạt động sản xuất chính và hình thành các sản phẩm thứ cấp khác.
Cần đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học. Thúc đẩy sự gắn kết giữa các tổ chức với nông nghiệp với các trường đại học và các doanh nghiệp.
Thúc đẩy các hoạt động kinh tế và mở ra các không gian và phát hiện mới cho toàn ngành. Nhằm thúc đẩy ngành “sản xuất thải loại” một cách hiệu quả hơn, xanh hơn và mang tính tuần hoàn và hiệu quả hơn.
Thúc đẩy mở rộng kinh tế tuần hoàn
Kinh tế tuần hoàn là xu thế tất yếu, theo đó, việc tận dụng phế phụ phẩm trong nông nghiệp nói chung cần được đẩy mạnh.
Sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí cho các hoạt động sản xuất khác mà còn tăng thu nhập cho người nông dân, nếu thúc đẩy các hoạt động tuần hoàn đi đúng hướng. Mở ra không gian phát triển mới cho nhiều ngành sản xuất khác.
Trong bối cảnh, Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu thực hiện thí điểm “cơ chế điều chỉnh biên giới carbon”, tức là sẽ đánh thuế carbon đối với tất cả hàng hóa xuất khẩu sang thị trường này dựa trên cường độ phát thải khí nhà kính trong quy trình sản xuất.
Nên sản xuất nông nghiệp tuần hoàn sẽ tạo ra những sản phẩm sạch, xanh, giảm ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với xu thế này và được thị trường nhập khẩu quan tâm hơn.
Thêm vào đó, chính phủ Việt Nam cũng đã cam kết với quốc tế hướng tới giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Kinh tế tuần hoàn đang có đất phát triển mở rộng.
Nhà nước cũng đang có những chính sách phù hợp để giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp và mở ra hướng sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn mới, phù hợp với điều kiện thị trường của các địa phương.
Việt Nam cũng đang đứng trước thách thức do cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, cũng như rất nhiều vấn đề liên quan tới biến đổi khí hậu. Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt đề án Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam. Các yêu cầu hội tụ đủ mạnh cho nền kinh tế tuần hoàn có khả năng mở rộng hơn trong tương lai.
Trong đó hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, sản xuất xanh, tiêu dùng xanh; góp phần thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng xanh, theo hướng toàn diện. Nhằm hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050.
Phát triển kinh tế tuần hoàn đã dần phổ biến và trở thành xu hướng trong sản xuất được doanh nghiệp, các hợp tác xã lựa chọn phát triển, theo đuổi nhiều hơn.
Các hoạt động sản xuất hữu cơ, thuận tự nhiên hay mô hình kinh tế tuần hoàn, đặc biệt là trong nông nghiệp ngày càng xuất hiện nhiều hơn. Các sản phẩm gạo phát thải, tôm lúa xanh, các sản phẩm tiêu dùng xanh ngày càng đa dạng.
Các hoạt động du lịch, giải trí, dịch vụ đều chú trọng khai thác thêm các giá trị gia tăng khác. Từ đó xuất hiện các mô hình Làng du lịch sinh thái, hữu cơ hay các mô hình Du lịch xanh, thân thiện với môi trường.
Trong sản xuất xanh hiệu quả. Các khu công nghiệp sinh thái xanh sạch đẹp xuất hiện ngày càng nhiều. Các doanh nghiệp ngày càng chú trọng đến sản xuất sạch hơn, xanh hơn, giảm phát thải. Hoặc tái chế, tái sử dụng sản phẩm, tái sản xuất. Đây đều là một phần của nền kinh tế tuần hoàn.
Các sản phẩm công nghiệp từ phụ phẩm nông nghiệp đang ngày càng da dạng hơn. Các sản phẩm tiêu dùng xanh không chỉ tiêu dùng nội địa mà còn xuất khẩu đi các thị trường nước ngoài và thu về nhiều ngoại tệ hơn cho đất nước. Thúc đẩy các hoạt động sản xuất tuần hoàn và bền vững hơn và nâng cao thu nhập cho người nông dân trong mạng lưới và hệ thống tuần hoàn đang diễn ra trên nhiều ngành sản xuất.
Tuy nhiên, Việt Nam hiện cũng chưa có bộ tiêu chí chung để nhận diện, đánh giá, tổng kết và đưa ra phân loại chính xác mức độ phát triển của kinh tế tuần hoàn. Khiến việc đánh giá trình độ và mức độ sẵn sàng trong phát triển kinh tế tuần hoàn ở các ngành, các lĩnh vực, các địa phương còn tương đối khó khăn.
Chúng ta cũng gặp khó khăn về thị trường nguyên liệu đầu vào, đầu ra cho kinh tế tuần hoàn. Do các hoạt động sản xuất chưa đủ lớn và tập trung để tạo đầu vào thuận lợi cho các ngành kinh tế khác.
Nguồn nhân lực sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi sang phát triển kinh tế tuần hoàn cũng chưa cao.
Tư duy kinh tế tuần hoàn cũng chưa ăn sâu, ngấm rộng vào trong cộng động doanh nghiệp. Hiện các hoạt động kinh tế tuần hoàn này chỉ mới rải rác xuất hiện ở các địa phương. Chưa có nhiều doanh nghiệp sẵn sàng nghiên cứu, thúc đẩy các mô hình tuần hoàn trong nền kinh tế tại các địa phương.
Mặc dù quá trình dịch chuyển còn nhiều thách thức. Nhưng chắc chắn các hoạt động kinh tế tuần hoàn sẽ được đẩy mạnh trong thời gian tới. Vì nó phù hợp với xu thế chung của thời đại, sự dịch chuyển ý thức chung của cả cộng đồng.
Quan trọng hơn là sự đóng góp lớn, hiệu quả, thiết thực vào sự phát triển chung của nền kinh tế và hoàn toàn có thể nhìn thấy các kết quả tích cực này.
Chúng ta hoàn toàn có quyền hy vọng, nền kinh tế tuần hoàn sẽ thấm sâu vào “mạch máu” chung của nền kinh tế trong thời gian ngắn sắp tới. Mở ra các không gian mới cho sự phát triển toàn diện hơn, xanh hơn, sạch hơn và hiệu quả hơn.
Nguyên Minh
