Doanh nghiệp sản xuất xanh
Các doanh nghiệp Việt Nam đang ở trong một cuộc đua và phải “vắt chân lên cổ” để chạy, một cuộc chạy đua xanh thực sự.
1/2/2026.
Xanh hóa đang ra đòn đánh quyết định, buộc các doanh nghiệp phải chuyển đổi nhanh chóng. Thời điểm 2026 này không còn là lúc để bàn về việc “nên hay không nên xanh” nữa, mà là câu chuyện sinh tồn thì cần phải xanh hóa, không còn con đường thứ hai.
Từ góc độ quan sát diễn biến thị trường, có 3 thực tế mà các doanh nghiệp đang phải đối mặt khi “xoay trục” sang EU như sau.
Hàng rào xanh đã hạ xuống
Từ ngày 1/1/2026, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU bắt đầu áp lệnh thực thi. Trong đó tập trung vào các ngành quan trọng nhất là sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Đây là những nhóm bị “gọi tên” đầu tiên.
Nếu doanh nghiệp các ngành này không chứng minh được quy trình sản xuất ít phát thải, họ sẽ phải trả một khoản phí carbon rất lớn để được vào cửa của EU.
Sự kiện này đã ngay lập tức gây ra hiệu ứng dây chuyền cho các ngành sản xuất khác. Dù EU chỉ nhắm vào 6 ngành công nghiệp nặng trước tiên.
Nhưng các doanh nghiệp dệt may, da giày hay điện tử cũng đang đứng ngồi không yên. Vì các đối tác EU bắt đầu yêu cầu báo cáo ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Họ cũng hối thúc các doanh nghiệp các bước chuẩn bị để đáp ứng các yêu cầu xanh, để duy trì đơn hàng bình thường.
Cuộc chay đua của doanh nghiệp nội địa.
Trong cuộc đua này, không phải doanh nghiệp nào cũng lúng túng. Những đơn vị đầu ngành đã bắt đầu hái quả ngọt từ việc chuẩn bị xanh từ sớm như sau.
Các đơn vị ngành dệt may thì đã có rất nhiều nhà máy đã lắp đặt điện mặt trời mái nhà, sử dụng nồi hơi tầng sôi, và chuyển sang sợi tái chế. Họ hiểu rằng nếu không có “giấy thông hành xanh”, đơn hàng sẽ chảy sang các nước khác ngay lập tức. Một số doanh nghiệp lớn của ngành dệt may tương đối tỉnh táo, và đang thực hiện các bước đi và xanh hóa sớm hơn các ngành khác.
Ngành nông nghiệp cũng có bước tiến tạo tiền đề cho quá trình xanh hóa đồng ruộng. Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang là quân bài chiến lược, để gạo Việt không chỉ vào EU mà còn bán được với giá cao hơn nhờ “tín chỉ carbon”.
Nhưng vẫn còn đó, các nỗi lo của “nhóm số đông” các doanh nghiệp vừa và nhỏ khác, chưa kịp chuyển đổi.
Đây mới là phần đáng lo nhất. Theo các khảo sát gần đây (cuối 2025), vẫn còn gần 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa thực sự hiểu rõ các quy định mới của EU.
Thêm vào đó họ đang gặp những bất lợi như sau.
Thiếu vốn và đây là điểm cố hữu của doanh nghiệp Việt.
Chuyển đổi công nghệ cần rất nhiều tiền. Dù Chính phủ đang thúc đẩy các gói “tín dụng xanh”, nhưng để chạm tay vào được nguồn vốn này, doanh nghiệp lại phải đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về báo cáo môi trường, một cái vòng lẩn quẩn, chưa có hồi kết. Và không ít doanh nghiệp đang đứng trước cái vòng kim cô này.
Đặc biệt trong năm 2026, Việt Nam cũng dần thực hiện các qui định xanh hóa siết chặt hơn. Thị trường nội địa sẽ chứng kiến một sự thay đổi lớn chưa từng thấy, khi tất cả các doanh nghiệp nội địa, dù xuất khẩu hay không xuất khẩu đều phải thực hiện xanh hóa.
Trong khi sàn giao dịch carbon nội địa cũng đang sẵn sàng cho quá trinh vận hành chính thức.
Tuy nhiên, việc thiếu nhân lực xanh cũng là điểm thắt nút khác khiến doanh nghiệp Việt đang lao đao. Việc tìm được người vừa am hiểu sản xuất, vừa biết cách đo lường phát thải carbon theo chuẩn quốc tế hiện nay tại Việt Nam, thật sự là khó như “mò kim đáy bể”. Và các doanh nghiệp lớn đang thực sự bước vào “cơn đau đầu kinh niên”, do thiếu nhân lực xanh trầm trọng.
Các vấn đề này không phải là chỉ trên bề mặt mà nay đang đánh thẳng vào sự phát triển của từng doanh nghiệp.
Nhưng việc các doanh nghiệp đang “chạy đua” trong quá trình xanh hóa cùng là tín hiệu tốt. Sự khắc nghiệt của EU vô tình trở thành một “bộ lọc” tự nhiên để đẩy nhanh quá trình xanh hóa của các doanh nghiệp Việt.
Những doanh nghiệp nào vượt qua được “phép thử” 2026 này sẽ trở nên cực kỳ mạnh mẽ, vì khi đã đáp ứng được EU, họ có thể vào bất kỳ thị trường nào khác trên thế giới mà không còn sợ rào cản kỹ thuật.
Nhưng ngược lại, nếu không đáp ứng được các yêu cầu này, nó sẽ đánh sập bất kì doanh nghiệp nào. Nếu phụ thuộc quá lớn vào thị trường EU, nhưng không đáp ứng được các rào cản kỹ thuật xanh từ của Liên minh châu Âu.
Nguyên Minh.
