“Trường học Công dân Xanh” tại Việt Nam

“Trường học Công dân Xanh” tại Việt Nam là một phong trào giáo dục tổng thể được triển khai thông qua nhiều dự án, mô hình và hoạt động khác nhau nhằm xây dựng lối sống xanh và ý thức bền vững cho học sinh, cán bộ và cộng đồng trường học.

4/12/2025

Nội dung và các hoạt động của các hoạt động này là các mô hình này được lồng ghép và cụ thể hóa thông qua hệ thống các văn bản, hướng dẫn chính thức của Bộ GD&ĐT về Giáo dục Bảo vệ Môi trường và xây dựng Trường học thân thiện, xanh, sạch, đẹp, an toàn.

Mục tiêu cốt lõi

Các dự án “Trường học Xanh” hoặc “Công dân Xanh” tại Việt Nam thường tập trung vào 3 trụ cột chính như sau:

Nâng cao nhận thức và kiến thức xanh cho học sinh, sinh viên. Giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu, phát triển bền vững, và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.

Xây dựng hành vi xanh cho học sinh, sinh viên. Bằng cách rèn luyện thói quen sống xanh thiết thực trong đời sống học đường và gia đình.

Cải thiện môi trường học tập từ ngay các cá nhân trong trường học. Xây dựng cơ sở vật chất và không gian trường học an toàn, thân thiện, và bền vững hơn, do học sinh, sinh viên làm chủ, chủ động và sáng tạo ra các mô hình và cách thức vận hành.

Các hoạt động và lĩnh vực triển khai tiêu biểu.

Các trường học xanh đang tham gia phong trào này thường triển khai các hoạt động cụ thể sau:

Giáo dục và Truyền thông tích cực. Bằng cách lồng ghép nội dung giáo dục môi trường, đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu vào các môn học chính khóa (Sinh học, Địa lý, Giáo dục công dân) và hoạt động ngoại khóa.

Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, hội thảo với chuyên gia về môi trường. Hay phát động các cuộc thi vẽ tranh, viết bài, làm video về chủ đề môi trường.

Thành lập các Câu lạc bộ Xanh hoặc bảo vệ môi trường để học sinh tự tổ chức và thực hiện các dự án nhỏ. Đồng thời giúp các em xác lập ý thức xanh hóa môi trường hoặc xây dựng tư duy xanh, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Thực hành Sống Xanh

Các phong trào thực hành sống xanh trong trường học hiện nay rất đa dạng. Trong đó có sự phối hợp của Ban giám hiệu các nhà trường, giáo viên, phụ huynh và học sinh, sinh viên với các hoạt dộng chủ đạo sau:

Phân loại rác tại nguồn. Hoạt động này nhằm thiết lập hệ thống thùng rác phân loại (hữu cơ, vô cơ, tái chế) trong khuôn viên trường. Giúp học sinh hiểu rõ nguồn gốc các loại rác xung quanh và có ý thức trong việc bảo vệ môi trường, cách đối xử với các loại rác thải rắn, khó phân hủy.

Tiết kiệm tài nguyên. Việc phát động phong trào tiết kiệm điện, nước trong nhà trường cũng được coi là một hoạt động xanh. Giúp học sinh ý thức sớm các nguồn tài nguyên xung quanh không phải là vô tận và càn có hành động để được bảo vệ.

Giảm thiểu rác thải nhựa. Việc khuyến khích học sinh, sinh viên sử dụng bình nước cá nhân, hạn chế và tiến tới loại bỏ đồ nhựa dùng một lần cùng được coi là hành động xanh thiết thực.

Tái chế và Tái sử dụng các sản phẩm đã dùng. Các trường tổ chức các hoạt động thu gom phế liệu, làm đồ dùng học tập hoặc vật trang trí từ vật liệu tái chế. Nhằm giúp cho học sinh định hình tư duy xanh, tuần hoàn từ các loại rác thải thành đồ vật có ích.

Xây dựng Cơ sở vật chất Xanh

Ngoài các hoạt động trên thì việc xây dựng cơ sở vật chất xanh cũng đang thúc đẩy nhiều trường học tạo dựng cơ sở vật chất mang hướng xanh, giảm phát thải. Trong đó có các hoạt động như:

Xanh hóa khuôn viên. Bằng cách trồng cây xanh, xây dựng vườn trường (vườn rau sạch, vườn sinh học) để tạo không gian học tập thân thiện với thiên nhiên.

Ứng dụng Công nghệ Xanh. Một số trường tiên phong đã được hỗ trợ lắp đặt pin năng lượng mặt trời trên mái nhà để giảm tiêu thụ điện năng từ lưới điện quốc gia (Ví dụ: Dự án của GreenID).

Lắp đặt thiết bị đo chất lượng không khí để giám sát môi trường và điều chỉnh hoạt động ngoài trời của học sinh.

Tạo các kết nối cộng đồng

Phối hợp với phụ huynh và cộng đồng địa phương tổ chức các “Ngày Chủ nhật xanh” dọn vệ sinh môi trường, trồng cây. Tham gia các chiến dịch, dự án lớn hơn như “Công Dân Xanh” để lan tỏa hành động ra ngoài phạm vi trường học.

Nhu vậy “Trường học Công dân Xanh” đang là một nỗ lực chung của nhiều phía và nhiều bên liên quan. Nhằm  nỗ lực toàn diện nhằm biến môi trường học đường thành nơi giáo dục và thực hành lối sống bền vững được triển khai cụ thẻ. Giúp định hình tư duy xanh và tạo ra những công dân có tri thức, hành động vì một tương lai xanh hơn của đất nước chúng ta.

Trong đó các doanh nghiệp lớn cũng đang thể hiện trách nhiệm của mình, bằng cách tham gia tương lai xanh của đất nước bằng các hành động thiết thực. Trong đó có cuộc thi “Gửi Tương Lai Xanh 2050” là một cuộc thi sáng tạo cấp quốc gia dành cho học sinh Tiểu học và Trung học Cơ sở trên toàn quốc, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) phát động.

Mục tiêu chính của cuộc thi là trở thành một nền tảng giáo dục và truyền cảm hứng, giúp thế hệ trẻ hiểu đúng về các vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu, phát triển bền vững, từ đó phát huy khả năng sáng tạo và lan tỏa hành động xanh góp phần xây dựng lối sống bền vững.

Nội dung chính của cuộc thi tập trung vào việc thí sinh chia sẻ ước mơ của mình về một cuộc sống xanh trên Trái đất vào năm 2050, xoay quanh 3 định hướng chính:

Giáo dục Xanh: Các ý tưởng về phương pháp, chương trình học, hoặc mô hình giáo dục giúp nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ môi trường.

Năng lượng Xanh: Các giải pháp, mô hình về việc sử dụng và phát triển các nguồn năng lượng sạch, thân thiện với môi trường.

Lối sống Xanh: Các sáng kiến về thói quen, hành động cá nhân hoặc cộng đồng nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và hướng tới cuộc sống bền vững.

Cuộc thi không chỉ là sân chơi mà còn là nơi lan tỏa những ý tưởng xanh đột phá của thế hệ trẻ, góp phần vào hành trình phát triển bền vững của đất nước.

Trên thực tế, các mô hình “Trường học Công dân Xanh” chủ yếu là một dự án cụ thể do các tổ chức phi chính phủ (NGO), các địa phương hoặc các trường tự chủ động triển khai. Nó thường được tài trợ hoặc hợp tác chung trong các dự án với các đối tượng khác nhau. Nhưng tựu chung các hoạt động này đều nằm trong khuôn khổ, định hướng chung của Bộ GD&ĐT.

Bộ GD&ĐT đã ban hành nhiều văn bản về tích hợp Giáo dục Bảo vệ Môi trường vào các cấp học và các môn học chính khóa, cũng như thông qua các hoạt động ngoại khóa.

Nội dung GDMT tập trung vào việc truyền thụ kiến thức, kỹ năng và hình thành thái độ, hành vi tích cực bảo vệ môi trường, phát triển bền vững cho học sinh. Đây chính là nền tảng cốt lõi để hình thành “Công dân Xanh”.

Yêu cầu về phẩm chất đối với học sinh (như yêu thiên nhiên, có ý thức chăm sóc cây xanh, vệ sinh môi trường, không xả rác bừa bãi) đã được lồng ghép trong Chương trình giáo dục phổ thông mới.

Đặc biệt là Phong trào “Xây dựng Trường học Xanh, Sạch, Đẹp, An toàn” đã và đang thực hiện nhiều năm qua tại các địa phương và tại nhiều trường học mang lại các kết quả tích cực và hiệu quả. Giúp cho thế hệ công dân xanh mới đang hình thành rõ nét tại Việt Nam.

Nguyên Minh