Doanh nghiệp sản xuất xanh
Trong khi dòng vốn tín dụng xanh liên tục thiết lập những cột mốc kỷ lục, khoảng cách giữa nguồn tiền của hệ thống ngân hàng và sự sẵn sàng của cộng đồng doanh nghiệp vẫn là một khoảng trống lớn. Để dòng vốn phát huy hiệu quả thực chất, nền kinh tế cần một hệ sinh thái đồng bộ chứ không thể chỉ “trông chờ” vào ngành ngân hàng.
25/7/2026
Sự bứt phá của những con số
Tài chính xanh tại Việt Nam đang trải qua giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ nhất từ trước đến nay. Theo thống kê từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), dư nợ tín dụng xanh đã được 82 tổ chức tín dụng (TCTD) triển khai với quy mô vượt 828 nghìn tỷ đồng. Tính trung bình giai đoạn 2017–2025, tốc độ tăng trưởng dư nợ xanh luôn duy trì ở mức ấn tượng: trên 20%/năm, gấp 4,6 lần so với thời điểm mới bắt đầu thống kê.
Đáng chú ý, yếu tố bền vững không còn là “món ăn đổi vị” mang tính phong trào. Dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội (E&S) hiện đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng—chiếm hơn 30% tổng dư nợ của toàn nền kinh tế. Dòng vốn này đang đổ mạnh vào các lĩnh vực then chốt như năng lượng tái tạo, nông-lâm-thủy sản bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học.
Sự chủ động từ các ngân hàng thương mại lớn đóng vai trò hạt nhân trong bức tranh này như sau.
BIDV: Giữ vị thế dẫn đầu thị trường với dư nợ tín dụng xanh đạt hơn 82.000 tỷ đồng, tập trung vào công trình xanh, năng lượng sạch và quản lý tài nguyên. Ngân hàng cũng dần hoàn thiện khung tài chính bền vững chuẩn quốc tế từ nguồn vay, trái phiếu đến tiền gửi xanh.
VPBank: Chọn chiến lược kết hợp huy động nguồn lực quốc tế (lũy kế gần 3 tỷ USD đến cuối năm 2025) với mở rộng danh mục trong nước. Đến quý I/2026, dư nợ tín dụng xanh của VPBank đạt 45.539 tỷ đồng (chiếm 4,9% tổng dư nợ), đi kèm hệ thống quản trị ESG bài bản.
Các định chế quốc tế (như HSBC Việt Nam): Đóng vai trò cầu nối, thúc đẩy các công cụ tài chính hiện đại như khoản vay liên kết bền vững, tài trợ thương mại xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Bức tranh tín dụng xanh Việt Nam (2017 – 2026) với các cơn số:
Dư nợ Tín dụng Xanh > 828.000 tỷ VNĐ (Tăng 4,6 lần)
Dư nợ Đánh giá E&S > 5,7 triệu tỷ (30% toàn hệ thống)
Tăng trưởng bình quân > 20%/năm
Ba “điểm nghẽn” khiến dòng vốn chưa thể chảy tràn
Mặc dù quy mô dư nợ tăng nhanh, thực tế cho thấy việc giải ngân vốn xanh vẫn đang chạm phải những “bức tường” như sau.
Khung pháp lý thiếu một “thước đo” thống nhất
Theo các chuyên gia thì hệ thống tiêu chí nhận diện dự án xanh, dự án tuần hoàn và chuẩn mực ESG chưa hoàn thiện đồng bộ.
Khi thiếu một “bảng phân loại” chi tiết và thống nhất, ngân hàng ngần ngại trong khâu thẩm định vì sợ rủi ro pháp lý, còn doanh nghiệp thì lúng túng không biết hồ sơ của mình đã đủ “xanh” để hưởng ưu đãi hay chưa.
Lệch pha về kỳ hạn và rủi ro nguồn vốn
Nhu cầu chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, trong khi bản chất nguồn vốn huy động của các ngân hàng thương mại chủ yếu là ngắn và trung hạn.
Nguồn vốn quốc tế: Thường đi kèm chi phí không rẻ, rủi ro tỷ giá cao và quy trình thẩm định phức tạp.
Thị trường vốn nội địa: Thị trường trái phiếu xanh và thị trường tín chỉ carbon trong nước chưa phát triển đủ tầm để chia sẻ gánh nặng với kênh tín dụng ngân hàng.
Bẫy năng lực của khối Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ
Trên thực tế, Tín dụng xanh không thể là trách nhiệm của riêng ngân hàng.
Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ, thiếu nhân sự am hiểu ESG, công nghệ lạc hậu và tài chính mỏng. Việc đầu tư chuyển đổi xanh đòi hỏi chi phí ban đầu rất lớn nhưng thời gian hoàn vốn lại dài, khiến khả năng “hấp thụ” vốn xanh của doanh nghiệp bị hạn chế nghiêm trọng.
Giái pháp, kết nối 3 mắt xích chiến lược
Để tháo gỡ tận gốc bài toán này, NHNN đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước cho các khoản vay dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng ESG. Ngành ngân hàng cũng sẽ ưu tiên phân bổ nguồn lực theo Danh mục phân loại xanh tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế và đào tạo năng lực ESG nội bộ.
Tuy nhiên, giới chuyên gia khẳng định: Dòng vốn xanh chỉ thực sự thông suốt khi 3 mắt xích cùng được kích hoạt đồng thời, trong cùng một lúc.
Chính sách đủ rõ: Hoàn thiện hạ tầng pháp lý, cơ sở dữ liệu môi trường và cơ chế khuyến khích minh bạch.
Thị trường đủ phát triển: Nhanh chóng đưa thị trường carbon và trái phiếu xanh vào vận hành thực chất để chia sẻ áp lực vốn dài hạn với ngân hàng.
Doanh nghiệp đủ năng lực: Hỗ trợ doanh nghiệp về tư vấn kỹ thuật, đào tạo nhân sự và chuyển giao công nghệ để biến các ý tưởng xanh thành những “dự án đủ chuẩn vay”.
Tín dụng xanh không đơn thuần là câu chuyện mở rộng dư nợ hay cung cấp những khoản tín dụng ưu đãi.
Đó là cuộc cải cách toàn diện về năng lực quản trị rủi ro và tư duy phát triển. Chỉ khi chính sách minh bạch, thị trường vốn đa dạng và doanh nghiệp nâng tầm năng lực hấp thụ, những con số hàng trăm nghìn tỷ đồng mới thực sự biến thành giá trị tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế Việt Nam.
Hoàng Thanh
