Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch năng lượng xanh

Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hai chữ số và đạt mục tiêu Net zero. Đòi hòi Việt Nam phải nhanh chóng mở rộng hạ tầng năng lượng, đặc biệt phát triển năng lượng xanh. Nhằm thúc đẩy phát triển nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng xanh và đạt mục tiêu tăng trưởng, cùng lúc thực hiện cả hai nhiệm vụ này cho thật tốt. 

11/8/2025

Nhu cầu tăng cao

Chính phủ đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 8% năm 2025 và hướng tới mức tăng trưởng hai chữ số những năm tiếp theo nên có rất nhiều việc phải làm. Ngành Năng lượng vốn là ngành hạ tầng giúp đặt nền móng cho toàn bộ quá trình phát triển của các ngành kinh tế khác nên vô cùng quan trọng. Đặc biệt với việc mở rộng các hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam, sự phát triển các ngành sản xuất trong nước, quá trình này càng trở nên căng thẳng hơn.

Được biết lĩnh vực công nghiệp và giao thông vận tải, hai trụ cột của nền kinh tế, ước tiêu thụ lần lượt 100 KTOE và gần 90 KTOE. Tiêu thụ năng lượng cũng tăng mạnh hơn do nhu cầu của nền kinh tế. Đặc biệt khi xu hướng phát triển mạng lưới logistics, mở rộng hạ tầng giao thông, khu công nghiệp nhiều hơn, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đang đẩy hạ tầng ngành năng lượng rơi vào tình trạng nhiều sức ép hơn.

Các lĩnh vực như sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến và công nghiệp nặng, vốn là những ngành tiêu thụ năng lượng cao vẫn còn đang tiếp tục mở rộng sản xuất hơn trong thời gian tới, khiến áp lực lớn dồn lên hạ tầng ngành năng lượng và đưa ra nhiều vấn đề phải giải quyết cùng lúc rất nhiều việc.

Ngoài áp lực tăng trưởng thì việc phát triển bền vững cũng đang được đặt ra các vấn đề cấp thiết. Việc chuyển dịch năng lượng, góp phần giảm thiểu phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và biến động giá cả năng lượng, từ đó bảo vệ nền kinh tế khỏi các cú sốc năng lượng và duy trì tăng trưởng GDP. Việc bảo toàn ngành phát triển bền vững đang được đặt ra nhiều yêu câu hơn.

Việt Nam cũng là điểm đến hấp dẫn với các nhà đầu tư quốc tế và công tác thu hút đầu tư vẫn còn tiếp diễn. Nên hạ tầng ngành năng lượng càng ngày càng quan trọng hơn bao giờ hết. Góp phần đắc lực vào công cuộc thu hút đầu tư nước ngoài cũng như nhu cầu tiêu thụ chung của nền kinh tế.

Đặc biệt năng lượng xanh có ý nghĩa quan trọng hơn. Khi phát triển các sản phẩm xanh, dành cho thị trường xuất khẩu và khi các thị trường nhập khẩu của các nước nhập khẩu lớn đang đặt ra các yêu cầu mới cho các sản phẩm xanh, đáp ứng các nhu cầu xanh. Có thể nói là xanh hoàn toàn, từ đầu vào cho đến đầu ra.

Nhưng nhờ tiềm năng dồi dào của các nguồn năng lượng tái tạo và chính sách hỗ trợ phát triển năng lượng sạch của Chính phủ đang ủng hộ sự phát trienr của ngành. Tổng vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện của Việt Nam ước sẽ lên tới 835,4 tỉ đô la Mỹ trong giai đoạn 2026-2050, trong đó nguồn điện chiếm 92,6% và đây là nguồn vốn cực kỳ lớn.

Các chuyên gia cho rằng “Việc phát triển năng lượng tái tạo và cơ sở hạ tầng điện hiện đại sẽ mở ra cơ hội để Việt Nam tăng cường kết nối khu vực, mở rộng thị trường xuất khẩu điện sang các nước láng giềng như Campuchia, Singapore và Malaysia. Dự kiến, xuất khẩu điện có thể đạt tới 10.000 MW vào năm 2035, góp phần gia tăng nguồn lực tài chính cho nền kinh tế, nếu làm tốt.

Doanh nghiệp ngành phát triển năng lượng xanh

Ngoài đơn vị chủ lực là tập đoàn Điện lực Việt Nam thì các đơn vị khác cũng đang gia tăng sản xuất điện, đặc biệt là tập trung vào phát triển điện xanh.

Tập đoàn T&T đã phát triển hơn 10 dự án năng lượng, với tổng công suất vận hành lũy kế đạt hơn 3.000 MW và dự kiến nâng lên khoảng 16.000-20.000 MW vào năm 2035, tập trung chủ yếu ở các dự án năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, đơn vị này còn quyết định đầu tư vào sản xuất pin lưu trữ. Nhằm chủ động nguồn cung cho thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu, thay vì chỉ nhập khẩu như hiện nay. T&T cũng đã có thông bào là dang tích cực triển khai để có thể chính thức đưa nhà máy vào sản xuất vào cuối năm 2025, đầu năm 2026, với mục tiêu chiếm lĩnh 30-40% thị phần tại Việt Nam.

Công ty bóng đèn phích nước Rạng Đông cũng chọn phát triển sản phẩm thiết bị tiết kiệm năng lượng với hiệu suất cao như: Đèn LED với mức tiết kiệm 170-190 lumen/watt, đèn năng lượng mặt trời, điện áp mái. Đồng thời, phát triển các giải pháp nhà thông minh dựa trên nền tảng IoT và AI.

Các giải pháp này giúp tiết kiệm thêm 30-40% năng lượng mà vẫn đảm bảo cuộc sống tiện nghi cho người dùng, hiện thực hóa quan điểm tiết kiệm năng lượng, không tiết kiệm ánh sáng và đây là phát biểu từ những ngươi có trách nhiệm tại doanh nghiệp.

Quá trình chuyển dịch năng lượng xanh và bền vững trong ngành năng lượng đang có những khó khăn và thách thức nhất định.

Với phía Nam, các đơn vị năng lượng điện gió cũng đang được đẩy mạnh. Nhà máy điện gió Phú Lạc thuộc sở hữu của Công ty cổ phần Phong điện Thuận Bình. Công ty này đã có 3 dự án điện gió đang hoạt động. Nhưng hầu hết các loại thiết bị phải nhập khẩu từ nước ngoài, gây ra khó khăn trong việc sửa chữa, vận hành. Thêm vào đó cơ chế bán điện chưa rõ ràng cũng gây ra những khó khăn lớn, khi vốn vay ăn mòn lợi nhuận.

Với Rạng Đông, việc thị trường lao động thiếu hụt chuyên gia về lượng tái tạo và AI buộc Rạng Đông phải tự thành lập các trung tâm nghiên cứu và tăng cường hợp tác với chuyên gia bên ngoài, dẫn tới những thách thức nhất định về công nghệ, nhân sự cũng như ảnh hưởng đến tính bền vững chung của doanh nghệp.

T&T cũng đối mặt với thách thức lớn về các vấn đề tương tự như nguồn nhân lực. Từ năm 2000 là giai đoạn bùng nổ của lĩnh vực năng lượng tái tạo dẫn tới tình trạng các dự án cạnh tranh gay gắt để có được những chuyên gia có nhiều kinh nghiệm. Tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân sự có kinh nghiệm vận hành ngành.

Nhiều doanh nghiệp lớn đối mặt với tình trạng chảy máu chất xám và không dễ gì khỏa lấp được trong ngày một ngày hai, do việc đào tạo được một nhân sự ở tầm quản lý là rất khó khăn và không hề đơn giản. Không chỉ thiếu hụt hạ tầng về con người, hạ tầng truyền tải điện cũng khiến các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, thách thức lớn.

Trong khi đó, vấn đề tái chế pin từ xe điện và các hệ thống năng lượng mặt trời là những bài toán phức tạp trong 5-10 năm tới, đòi hỏi công nghệ cao, vốn lớn, kế hoạch xử lý dài hạn và phải được xử lý sớm và ngay từ bây giờ mời kịp cho toàn bộ tiến trình thay đổi đang diễn ra mãnh liệt, nhiều nơi, các địa phương khác nhau.

Thêm vào đó, lãi suất vay dài hạn hiện nay rất cao, khoảng 8-12%. Nhưng các dự án điện lớn, dài hơi này đang cần tìm được các gói vay ưu đãi khoảng 3-5% để có động lực chuyển đổ. Nhưng việc tiếp cận các nguồn vốn này còn nhiều vướng mắc, rất khó khăn và không phải là điều dễ dàng.

Thêm vào đó, khó khăn trong hệ thống lưới điện và khả năng tích hợp năng lượng tái tạo vào mạng lưới điện quốc gia. Theo đó, hệ thống truyền tải và phân phối điện hiện chưa đủ năng lực để tiếp nhận một tỷ lệ lớn các nguồn năng lượng tái tạo biến động như điện mặt trời và điện gió vào trong vận hành chung hệ thống mạng lưới điện quốc gia. Từ đó gây ra những căng thẳng và khó khăn cho các đơn vị sản xuất ngành và khó khăn cho việc tiêu thụ điện và cơ chế thanh toán phù hợp, thúc đẩy các hoạt động xanh của ngành phát triển ổn định.

Tình trạng tắc nghẽn đường dây truyền tải, đặc biệt tại các khu vực miền Trung và miền Nam đang làm hạn chế khả năng hấp thụ công suất từ các dự án năng lượng tái tạo mới. Dẫn đến việc phải giảm phát điện tái tạo, làm giảm hiệu quả đầu tư và ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển năng lượng xanh. Bên cạnh đó, công nghệ lưu trữ năng lượng như pin và hydro xanh vẫn còn hạn chế về quy mô và chi phí cao, gây khó khăn trong việc cân bằng cung cầu điện trong hệ thống và đây là ý kiến của các chuyên gia trong ngành.

Với Rạng Đông thì doanh nghiệp này lại cho rằng, đang thiếu một bộ tiêu chuẩn quốc gia đầy đủ cho các sản phẩm năng lượng xanh. Ví dụ như các loại đèn năng lượng mặt trời chẳng hạn. Từ đó tạo ra một thị trường hỗn loạn, nơi có nhiều sản phẩm kém chất lượng gắn mác xanh nhưng không thật sự xanh. Gây ra tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn sản phẩm chất lượng cao và cả ảnh hưởng đến động lực chung của các nhà sản xuất lâu dài.

Với các doanh nghiệp ngành điện cũng khó khăn trong việc hấp thụ các vấn đề công nghệ. Các đơn vị ngành nên đẩy mạnh áp dụng các công nghệ hiện đại như Internet vạn vật (IoT), cảm biến thông minh (smart sensor) và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp tối ưu hóa hiệu suất vận hành các nhà máy điện tái tạo và hệ thống lưới điện thông minh. Tích hợp nền tảng dữ liệu công nghiệp, góp phần nâng cao khả năng dự báo, quản lý và điều phối nguồn điện tái tạo, giảm thiểu tổn thất và tăng tính ổn định của hệ thống điện quốc gia…vv. Các biện pháp này sẽ làm xanh hóa các hoạt động ngành điện và thúc đảy sản xuất xanh bền vững.

Việc phát triển các loại công nghệ như lưu trữ năng lượng như pin và hydro xanh chẳng hạn, cũng đang là yếu tố góp phần giải quyết cân bằng cung cầu điện. Tạo điều kiện cho các hoạt động năng lượng xanh tham gia sâu hơn vào lưới điện quốc gia và các hoạt động sản xuất cũng như áp dụng các các hoạt động khác của đời sống được xanh hơn, bền vững hơn.

Việc hoàn thiện khung chính sách và cơ chế thị trường năng lượng cũng là rất cần thiết để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng diễn ra minh bạch, dễ dàng hơn và thúc đẩy các nhà sản xuất trong ngành tích cực phát triển hệ thống, mạng lưới, công nghệ và hoàn thiện các hệ thống vận hành hiệu quả. Tất cả các biện pháp này phải được làm đồng bộ nhằm đóng góp tốt hơn cho quá trình tăng trưởng kinh tế và thực hành Net zero tại Việt Nam hiệu quả hơn, thực chất hơn và sâu rộng hơn.

Diệu Thanh