Doanh nghiệp sản xuất xanh
Quy hoạch Điện VIII (QHĐ VIII) là một văn kiện pháp lý cực kỳ quan trọng, được xem là xương sống cho chiến lược phát triển năng lượng và chuyển đổi xanh của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
13/12/2025
Các văn bản này trực tiếp cụ thể hóa cam kết Net Zero 2050 tại COP26 bằng các mục tiêu và giải pháp cụ thể cho ngành điện.
Tên gọi chính thức là “Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050”. Được phê duyệt bởi Thủ tướng Chính phủ. Đây là một văn bản quy hoạch pháp lý cấp quốc gia, định hướng cho mọi hoạt động đầu tư, xây dựng và vận hành ngành điện trong nhiều thập kỷ tới.
Quy hoạch Điện VIII (Quyết định số 500/QĐ-TTg) đã được Thủ tướng Chính phủ chính thức phê duyệt vào ngày 15 tháng 5 năm 2023.
Với Quyết định số 500/QĐ-TTg ngày 15/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Sau đó, Quy hoạch này đã được Điều chỉnh theo Quyết định số 768/QĐ-TTg vào ngày 15 tháng 4 năm 2025, để cập nhật các yếu tố mới và bổ sung, làm rõ hơn một số nội dung.
Mục tiêu chính của QHĐ VIII là đảm bảo an ninh năng lượng đi đôi với chuyển đổi năng lượng công bằng và giảm phát thải.
Trong đó, chính thức đóng lại cơ hội cho các dự án điện than mới (trừ các dự án đang triển khai dở dang). Điều này gửi một tín hiệu rõ ràng đến các nhà đầu tư quốc tế và trong nước rằng mọi nguồn vốn mới phải hướng tới năng lượng sạch.
Đồng thời ưu tiên Năng lượng sạch hơn bao giờ hết. Mở ra cơ hội lớn cho đầu tư vào điện gió (trên bờ, ven bờ, ngoài khơi), điện mặt trời tự sản tự tiêu, và phát triển công nghệ lưu trữ điện để bước vào thời kỳ tăng trưởng xanh thực sự, do năng lượng là nguồn đầu vào của tất cả các loại hàng hóa.
Để đạt được mục tiêu tham vọng, QHĐ VIII yêu cầu phải xây dựng và hoàn thiện các cơ chế pháp lý mới, bao gồm các vấn đề như:
Cơ chế Mua bán điện trực tiếp: Cho phép các doanh nghiệp sản xuất điện tái tạo (nhà máy điện gió/mặt trời) bán điện trực tiếp cho các khách hàng lớn (khối FDI và doanh nghiệp nội địa), bỏ qua vai trò độc quyền của EVN trong việc mua bán. Đây là cơ chế then chốt để thúc đẩy các doanh nghiệp lớn tham gia vào chuỗi cung ứng xanh (RE100).
Cơ chế Đấu thầu cạnh tranh: Chuyển đổi từ cơ chế giá cố định (FIT) sang đấu thầu, nhằm giảm chi phí sản xuất điện và đảm bảo tính minh bạch, cạnh tranh.
Phát triển hạ tầng truyền tải ngành điện: QHĐ VIII nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cấp và mở rộng lưới điện truyền tải và hệ thống phân phối thông minh.
Do nguồn Năng lượng tái tạo (gió, mặt trời) mang tính không ổn định, việc tích hợp nguồn điện lớn này đòi hỏi lưới điện phải thông minh, linh hoạt và có khả năng lưu trữ.
QHĐ VIII không chỉ là một kế hoạch phát triển kỹ thuật mà là một văn bản pháp lý cách mạng nhằm tái cấu trúc toàn bộ ngành điện theo hướng giảm phát thải. Đồng thời mở đường cho các cơ chế thị trường mới (như DPPA) để huy động nguồn vốn tư nhân trong và ngoài nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh.
Sau hơn hai năm kể từ ngày phê duyệt, việc triển khai QHĐ VIII đạt được sự đồng thuận về định hướng, nhưng các cơ chế pháp lý quan trọng lại đang gặp khó khăn.
Điểm nóng nhất là cơ chế Mua bán Điện Trực tiếp (DPPA). Cơ chế DPPA là trọng tâm để thúc đẩy năng lượng tái tạo, đặc biệt là đáp ứng nhu cầu của các tập đoàn nhưng hiện tại vẫn đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nên mọi sự còn đang diễn ra khá chậm.
Mục tiêu của DPPA là cho phép nhà sản xuất bán điện trực tiếp cho khách hàng (FDI/doanh nghiệp lớn) thông qua lưới điện quốc gia (qua một thỏa thuận tài chính hoặc vật lý của riêng họ).
Nhưng theo các phương tiện truyền thông thì việc thực thi đang còn nhiều vướng mắc, cần được tháo gỡ.
Việc ban hành DPPA đang có một số trở ngại, cần được tháo gỡ để đảm bảo công bằng giữa các doanh nghiệp trụ cột (tham gia gánh vác nhiều dự án quốc gia, vùng sâu, vùng xa) với các doanh nghiệp mới, vốn được tự do với các quyết định của mình.
Cuối năm 2025 vừa qua, Quốc hội cũng đã và đang thông qua Nghị quyết cho phép mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA đối với các đơn vị bán lẻ điện và ưu tiên áp dụng tại các Khu công nghiệp, khu kinh tế.
Tuy nhiên, việc chậm ban hành DPPA đang là trở ngại lớn nhất, khiến các doanh nghiệp có cam kết xanh (RE100) khó lòng đảm bảo nguồn điện sạch.
Từ đó ảnh hưởng đến quyết định mở rộng đầu tư và duy trì chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Cũng như doanh nghiệp Việt Nam khác đang tập trung cho xuất khẩu đi các thị trường trọng điểm, có các quy định nghiêm ngặt trong áp dụng đầu vào có các yếu tố xanh.
Đây là điều chúng ta cần phải sớm tháo gỡ và thúc đẩy nhanh hơn trong việc ban hành và thực thi các văn bản dưới luật. Làm căn cứ cho sự dịch chuyển xanh và các thay đổi trong toàn ngành.
Diệu Thanh
