Những giấc mơ cuối đời

Chủ đề về những giấc mơ cuối đời được các nhà nghiên cứu tâm lý cho rằng, đó không chỉ là một hiện tượng y học mà còn là giao điểm giữa khoa học, tâm lý học và tâm linh. Dưới đây là một số góc nhìn khác nhau để giúp bạn có cái nhìn đa chiều hơn về vấn đề này.

21/4/2026.

Góc nhìn Thần kinh học: “Cú hích” cuối cùng của não bộ

Dưới góc độ vật lý thuần túy, các nhà khoa học cho rằng khi cơ thể suy kiệt, bộ não trải qua những thay đổi sinh hóa đặc biệt do các nguyên nhân khoa học như sau.

Thiếu oxy và thay đổi hóa học: Tình trạng thiếu oxy não (hypoxia) hoặc sự thay đổi nồng độ dopamine và serotonin có thể tạo ra các ảo giác cực kỳ sống động.

Sự giải phóng Endorphin: Một số giả thuyết cho rằng trước khi mất, não bộ giải phóng một lượng lớn endorphin để giảm bớt đau đớn thể xác, tạo ra cảm giác hưng phấn hoặc bình an (như hình ảnh ánh sáng chói lọi).

Hoạt động của thùy thái dương: Đây là khu vực liên quan đến trí nhớ và cảm xúc. Khi khu vực này bị kích thích trong quá trình các hệ thống cơ quan dần ngưng hoạt động, nó có thể “tái hiện” lại những ký ức sâu đậm nhất (người thân, quê hương).

Góc nhìn Tâm lý học: Cơ chế tự xoa dịu

Các chuyên gia tâm lý coi những giấc mơ này là một chiến lược thích nghi cuối cùng của tâm trí, trước khi bộc lộ hoàn toàn ra đời sống bên ngoài, nhằm giải quyết các nút thắt bên trong tâm trí.

Giải quyết xung đột: Những giấc mơ về người thân đã khuất thường giúp bệnh nhân giải tỏa mặc cảm tội lỗi hoặc sự cô đơn, giúp họ chuẩn bị tâm thế để “ra đi”.

Sự chấp nhận và đi theo mô hình 5 giai đoạn của nỗi đau, những giấc mơ êm đềm là dấu hiệu của giai đoạn “Chấp nhận”. Ngược lại, những giấc mơ về quái vật hay sự sợ hãi phản ánh sự “Chối bỏ” hoặc “Giận dữ” vẫn chưa được chuyển hóa.

Chức năng chuyển giao: Hình ảnh cánh cửa, chuyến tàu hay bậc thang là những biểu tượng tâm lý mạnh mẽ về sự thay đổi trạng thái, giúp tâm trí hình dung việc bước sang thế giới khác một cách ít đáng sợ hơn.

Góc nhìn Văn hóa và Xã hội

Nội dung của giấc mơ cuối đời thường bị ảnh hưởng sâu sắc bởi môi trường văn hóa nơi người đó sinh sống và các tập quán chi phối đời sống hàng ngày. Với các biểu tượng được phác họa và tạo nên những ẩn dụ như sau.

Biểu tượng tôn giáo, khi người theo Đạo Thiên Chúa có thể thấy thiên thần; người phương Đông có thể thấy Đức Phật, tổ tiên hoặc những hình ảnh như hoa sen, bến đò.

Sự kết nối cộng đồng khi các xã hội coi trọng gia đình (như Việt Nam hay Italy trong nghiên cứu trên), giấc mơ về tổ tiên chiếm ưu thế. Điều này cho thấy nhu cầu được thuộc về và được bảo vệ của con người là bản năng mạnh mẽ nhất, tồn tại đến tận giây phút cuối cùng.

Góc nhìn chăm sóc y tế

Đối với các bác sĩ và y tá, những giấc mơ này là một “công cụ” chẩn đoán và điều trị tinh thần và tạo ra các điểm kết nối mới.

Thay vì coi đó là sự lú lẫn, các nhân viên y tế hiện đại được khuyến khích lắng nghe và tôn trọng những câu chuyện này. Điều này giúp bệnh nhân cảm thấy được thấu hiểu và giảm bớt lo âu.

Việc chia sẻ về giấc mơ giúp người thân ở lại cảm thấy an lòng hơn khi biết rằng người ra đi đang có những trải nghiệm bình an hoặc được “đón đợi”.

Dù dưới góc nhìn nào, không thể phủ nhận rằng những giấc mơ này mang lại một giá trị nhân văn sâu sắc. Chúng biến quá trình qua đời, từ một sự kiện sinh học thuần túy thành một hành trình có ý nghĩa, giúp con người khép lại cuộc đời trong sự kết nối nhẹ lòng và thực sự bình an.

Kiều Thanh.