Doanh nghiệp sản xuất xanh
Phát biểu thảo luận tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV mới đây, ĐBQH Hà Sỹ Đồng phản ánh: Trụ sở của Tòa án nhân dân TP. Đông Hà có tòa nhà 3 tầng, diện tích hơn 2.000 m2 “đất vàng”, tọa lạc tại vị trí đắc địa bị bỏ hoang từ năm 2016 đến nay.
8/6/2026.
Tỉnh Quảng Trị và Tòa án nhân dân tối cao đã đề nghị Bộ Tài chính trình Chính phủ cho phép bán đấu giá hoặc chuyển cho địa phương quản lý. Thế nhưng, qua 8 năm chỉ nhận được câu trả lời là “đang chờ sắp xếp tổng thể”.
Đây chỉ là một ví dụ điển hình trong muôn vàn bất cập, lãng phí trong sử dụng nguồn lực đất đai, diễn ra dai dẳng suốt nhiều năm qua. Đây là phần nổi của tảng băng chìm trong bức tranh quản lý tài sản công tại Việt Nam.
Khi chúng ta nói đến sự “lãng phí”, đó không chỉ là sự mất đi một vài ngàn mét vuông đất, mà là sự lãng phí cơ hội phát triển của cả một cộng đồng.
Dưới đây là góc nhìn phân tích về thực trạng báo động này:
Thực trạng: “Đất vàng” thành “đất chết”
Tình trạng lãng phí tài sản công, đặc biệt là đất đai ở vị trí đắc địa, đang diễn ra theo một kịch bản lặp lại:
Tình trạng bỏ hoang kéo dài: Sau khi các cơ quan hành chính, nhà máy chuyển đi nơi khác, khu đất trở thành “đất hoang”. Nhiều nơi trở thành bãi rác, nơi tụ tập tệ nạn, làm xấu đi diện mạo đô thị.
Quy trình “ngâm” hồ sơ: Câu trả lời “đang chờ sắp xếp tổng thể” của các bộ ngành đã trở thành một kiểu “phản xạ” hành chính. Sau 8 năm (như trường hợp ở Quảng Trị), sự “chờ đợi” này không còn là sự thận trọng, mà là biểu hiện của sự trì trệ trong tư duy quản lý.
Lãng phí kép: Chúng ta mất tiền bảo trì, bảo vệ (dù rất sơ sài), mất đi cơ hội tạo ra giá trị kinh tế (thuế, việc làm, dịch vụ) trên khu đất đó, và quan trọng nhất là mất đi niềm tin của cử tri về tính hiệu quả của bộ máy công quyền.
Vì sao “bệnh” này khó chữa?
Để lý giải tại sao “đất vàng” vẫn cứ hoang, cần nhìn vào những nút thắt sau:
Cơ chế “cục bộ”: Tài sản công thường thuộc sự quản lý của các Bộ, ngành Trung ương. Khi đơn vị đó chuyển đi, khu đất vẫn thuộc quyền quản lý của họ. Chính quyền địa phương — những người hiểu rõ giá trị khu đất nhất và cần nó nhất để phát triển — lại không có quyền định đoạt.
Sợ trách nhiệm: Trong bối cảnh hiện nay, nhiều cán bộ có tâm lý “thà để hoang còn hơn làm sai”. Việc bán đấu giá hay chuyển đổi mục đích sử dụng đất công là một quy trình cực kỳ phức tạp, nhạy cảm, dễ dẫn đến những hệ lụy pháp lý nếu không chặt chẽ. Kết quả là mọi người chọn cách “án binh bất động”.
Sắp xếp tổng thể chưa đồng bộ: Việc sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước (theo Nghị định 167/2017 và Nghị định 67/2021) đòi hỏi sự phối hợp liên ngành. Khi mỗi bộ ngành đều giữ cái “quyền” của mình, việc “tổng thể” sẽ mãi chỉ nằm trên văn bản.
Cái giá phải trả
Về kinh tế: Sự lãng phí này là một sự sụt giảm trực tiếp vào tăng trưởng GDP. Thay vì là những tòa nhà văn phòng, khu dịch vụ hay công viên, chúng là những “nấm mồ” của vốn đầu tư công.
Về xã hội: Trong khi người dân và doanh nghiệp “khát” đất để sản xuất, kinh doanh, hoặc thiếu các công trình công cộng, thì những khu đất vàng lại quây tôn “đắp chiếu”. Sự bất bình đẳng này gây ra những bức xúc xã hội ngầm, làm suy giảm tính chính danh của quản lý nhà nước.
Về mỹ quan: Những khu “đất chết” này tạo nên những vết sẹo trên khuôn mặt đô thị, làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.
Giải pháp.
Nếu áp dụng tư duy minh bạch vào câu chuyện này, chúng ta cần:
Công khai minh bạch: Danh sách tất cả các khu đất công bỏ hoang phải được công khai trên một nền tảng số. Cử tri cần biết chính xác khu đất đó của ai, vì sao bỏ hoang, ai chịu trách nhiệm.
Phân cấp mạnh mẽ: Cần trao quyền cho địa phương. Nếu Bộ không sử dụng, hãy chuyển giao về cho tỉnh/thành phố để họ đấu giá, chuyển đổi mục đích sử dụng. Tiền thu được sẽ nộp vào ngân sách trung ương hoặc tái đầu tư cho các công trình công cộng của chính địa phương đó.
Chế tài trách nhiệm: Phải có quy định rõ ràng về “thời hạn”. Nếu một trụ sở, khu đất bỏ hoang quá 2-3 năm mà không có phương án sử dụng hiệu quả, người đứng đầu đơn vị sở hữu phải chịu trách nhiệm.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà sự hiệu quả là chìa khóa của sự tồn tại. Những khu đất bỏ hoang bất cứ đâu chính là những “lỗ hổng” đang rút cạn nguồn lực của quốc gia. Đã đến lúc phải coi việc “để đất hoang lãng phí” là một hình thức tham nhũng tinh vi nhất — tham nhũng từ sự trì trệ và vô trách nhiệm.
Trong khi những hộ kinh doanh nhỏ còn đang phải hối hả làm việc với con số về thuế doanh thu thực tế được siết chặt để minh bạch hóa nền kinh tế, thì việc “minh bạch hóa” cả những khu đất bỏ hoang này cũng là một yêu cầu cấp bách không kém. Đó mới là sự đồng bộ của một nền kinh tế thực chất.
Hoàng Thanh
