Không ESG, tức đồng nghĩa với không tương lai xuất khẩu

Với các doanh nghiệp hiện nay, năng lực thực hiện ESG – Môi trường, Xã hội và Quản trị – mới đang là các yếu tố quyết định chính, liệu một doanh nghiệp có thể duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu hay không? Đây là bài toán mà các doanh nghiệp cần phải giải quyết

14/7/2025

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước sức ép lớn từ các rào cản thương mại, đặc biệt là thuế đối ứng và các tiêu chuẩn phi thuế quan ngày càng ngặt nghèo.

Thuế đối ứng có thể khiến giá hàng xuất khẩu đội lên, làm mất cạnh tranh ngay và tạo nên những cú sốc tâm lý trên thị trường. Thế nhưng, rủi ro này chủ yếu nằm ở ngắn hạn.

Về dài hạn, chính năng lực thực hiện ESG – Môi trường, Xã hội và Quản trị – mới quyết định liệu một doanh nghiệp có thể duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu hay không. Nói cách khác, “Không ESG, tức là không có tương lai xuất khẩu”. Đây không còn là lời cảnh báo xa xôi nữa mà là một thực tế.

Những tin tức về khả năng áp thuế cao từ thuế đối ứng của Mỹ đã làm giá hàng xuất khẩu Việt Nam trở nên kém cạnh tranh và gây tâm lý lo ngại. Đây là cú sốc mà nhiều doanh nghiệp không kịp trở tay, dẫn đến việc phải giảm giá bán, thu hẹp biên lợi nhuận hoặc thậm chí mất hẳn thị phần.

Dù vậy, thuế đối ứng vẫn là một rủi ro ngắn hạn và hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp, vì khi thuế đối ứng của Việt Nam cao thì các quốc gia khác cũng cao lên.

Doanh nghiệp không thể đàm phán trực tiếp để hạ thuế với các chính phủ nhập khẩu, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào chính sách quốc gia. Điều cần làm là xây dựng một chiến lược phòng vệ dài hạn và chủ động ứng phó.

Khác với các biện pháp thuế quan có thể thay đổi tùy chính sách, yêu cầu về ESG đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, bền vững và ngày càng khắt khe trên toàn cầu. ESG không còn là một lựa chọn tùy hứng hay phong trào tiếp thị mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật.

Các quốc gia và khách hàng quốc tế đều đang yêu cầu minh bạch về nguồn gốc sản phẩm, cam kết giảm phát thải carbon, bảo vệ môi trường, tôn trọng quyền lao động và minh bạch quản trị.

Và các yếu tố này đang dần trở thành bắt buộc trong các doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, rất đơn giản: đơn hàng sẽ không được ký, hợp đồng sẽ không được gia hạn, hoặc thị trường sẽ không chấp nhận.

Như vậy, bên cạnh thuế quan, thì các yêu cầu ESG cũng là một rào cản thách thức các đơn vị xuất khẩu.

Đây là hàng rào kỹ thuật nhưng vô cùng hiệu quả trong việc chọn lọc những nhà cung cấp có năng lực quản trị bền vững. Doanh nghiệp không chứng minh được khả năng đáp ứng ESG sẽ không vượt qua được các thủ tục kiểm soát nhập khẩu vào thị trường các nước sở tại.

Việc tuân thủ ESG không chỉ là cách giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn là điều kiện để doanh nghiệp duy trì uy tín thương hiệu, bảo vệ giấy phép xã hội để hoạt động và tiếp cận người mua trên toàn thế giới. Như nhiều nghiên cứu chỉ ra, ESG không còn là “chi tiêu thích thì thêm vào mà còn là điều kiện sống còn của doanh nghiệp toàn cầu.

Nhưng trên thực tế, đầu tư cho ESG thường bị nhìn nhận sai như một chi phí tốn kém. Tuy nhiên, ESG là khoản đầu tư giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro dài hạn.

Các nghiên cứu quản trị chỉ ra rằng việc nhấn mạnh ESG giúp doanh nghiệp giảm khả năng bị phạt, tránh các vụ kiện tụng hoặc đình chỉ hoạt động vì vi phạm tiêu chuẩn môi trường, xã hội hoặc quản trị.

ESG còn giúp củng cố quan hệ với khách hàng quốc tế, dễ dàng gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu, và giữ được sự linh hoạt khi chuyển đổi thị trường xuất khẩu.

Ngoài ra, ESG là chìa khóa để thu hút vốn đầu tư. Nhiều quỹ lớn và các ngân hàng đã đưa ESG thành điều kiện bắt buộc để cấp vốn. Các nhà đầu tư ngày càng ưu tiên rót vốn vào các doanh nghiệp có cam kết ESG rõ ràng và minh bạch, bởi họ tin đây là những công ty giảm thiểu rủi ro và có khả năng phát triển bền vững hơn trong dài hạn.

ESG chính là một trong những tiêu chuẩn để đánh giá mức độ sẵn sàng và sức bền của doanh nghiệp. Một công ty có quản trị ESG tốt sẽ giữ được khách hàng lớn, vượt qua rào cản kỹ thuật, giảm thiểu rủi ro pháp lý và đảm bảo biên lợi nhuận ổn định.

Tóm lại, thuế đối ứng là một rủi ro hiện hữu, nhưng chủ yếu tác động trong ngắn hạn và nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp. Trong khi đó, ESG là yếu tố nội tại mà doanh nghiệp hoàn toàn có thể và nên chủ động xây dựng.

Thực hành ESG không chỉ để vượt qua các rào cản thương mại mà còn để củng cố niềm tin khách hàng, thu hút vốn đầu tư, và phát triển bền vững trong một thế giới ngày càng đòi hỏi trách nhiệm hơn. Không ESG đang đồng nghĩa với không tương lai xuất khẩu. Đây là một thực tế mà mọi doanh nghiệp Việt Nam cần nghiêm túc nhìn nhận và hành động ngay từ hôm nay để chủ động nắm lấy sợi dây số phận của mình.

Diệu Thanh t/h