Doanh nghiệp sản xuất xanh
Xuất khẩu rau quả năm 2024 lập kỷ lục mới, khi đạt kim ngạch hơn 7,2 tỷ USD, tăng 27% (cao hơn 1,6 tỷ USD) so với năm 2023. Dự báo, xuất khẩu rau quả năm 2025 có thể đạt 8 tỷ USD và tiến đến mốc 10 tỷ USD trong tương lai không xa hoàn toàn cơ sở, bởi xuất khẩu ngành này còn nhiều không gian, lợi thế. Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng và đạt được các mục tiêu đề ra, chất lượng sản phẩm và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế là yếu tố then chốt.
26/2/2025
Chuyển hướng phát triển sản xuất xanh, bền vững
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Hoàng Trung kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2025 đạt mốc 8 tỷ USD và tiến đến mốc 10 tỷ USD vào năm 2027. Mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được, bởi xuất khẩu rau quả còn rất nhiều không gian, lợi thế, sự thay đổi thói quen tiêu dùng…vv.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để duy trì tăng trưởng và đạt được các mục tiêu đề ra, chất lượng sản phẩm và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế là yếu tố then chốt. Chính vì vậy, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã yêu cầu các đơn vị chức năng tăng cường giám sát vùng trồng và cơ sở đóng gói; kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng để bảo đảm trái cây Việt Nam đáp ứng yêu cầu về số lượng, chất lượng, xây dựng uy tín trên thị trường quốc tế.
Sầu riêng được ví như “trái vàng” của ngành rau quả.
Chủ tịch Vina T&T Group Nguyễn Đình Tùng cho hay, thực tế không có thị trường nào là dễ tính, nên các nhà cung ứng phải thay đổi tư duy sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ đối tác, chuyển hướng đến phát triển sản xuất xanh, bền vững, đạt chuẩn ở từng mắt xích trong chuỗi cung ứng.
Bên cạnh các sản phẩm tươi, ngành rau quả Việt Nam cần chú trọng phát triển sản phẩm chế biến sâu, tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết. Ngoài sầu riêng là mặt hàng chủ lực, việc mở rộng xuất khẩu các mặt hàng khác như chanh dây, dừa tươi và các sản phẩm chế biến sẽ giúp ngành rau quả Việt Nam không chỉ giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định và lâu dài.
Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho rằng, các doanh nghiệp cần chú trọng nâng cao năng lực chế biến và bảo quản sau thu hoạch, áp dụng công nghệ tiên tiến để tăng giá trị cho sản phẩm, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu. Việc hoàn thiện các chuỗi liên kết từ vùng trồng, cơ sở đóng gói đến hệ thống kiểm dịch thực vật và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu là yếu tố then chốt, giúp duy trì vị thế của rau quả Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Số liệu từ Cục Xuất – Nhập khẩu (Bộ Công Thương) chỉ ra rằng, người tiêu dùng tại các thị trường lớn hiện nay ngày càng ưu tiên các sản phẩm rau quả hữu cơ và chế biến sâu. Dòng sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu về sức khỏe mà còn tạo ra cơ hội lớn cho ngành rau quả. Thị trường rau quả hữu cơ, theo dự báo, sẽ đạt 11,92 tỷ USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) lên tới 5,9%. Đây là xu hướng đang được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các hoạt động nông nghiệp bền vững và sự đổi mới trong ứng dụng khoa học công nghệ.
Đối với các sản phẩm chế biến, đặc biệt là trái cây sấy khô, thị trường toàn cầu được dự đoán sẽ đạt 16,55 tỷ USD vào năm 2030, tăng trưởng với tốc độ hàng năm là 5,6%. Châu Á – Thái Bình Dương sẽ là khu vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong giai đoạn 2025-2030. Tại các quốc gia đông dân như Trung Quốc và Ấn Độ, nhu cầu đối với các sản phẩm này đang tăng mạnh.
Tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế
Để đạt được kim ngạch xuất khẩu 8 tỷ USD, lãnh đạo Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục đổi mới cơ chế chính sách, tạo điều kiện cho ngành rau quả tiếp tục phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn (khuyến khích đầu tư vào sản xuất, chế biến, bảo quản, xây dựng vùng nguyên liệu, cơ sở hạ tầng vùng sản xuất, chế biến; khuyến khích đầu tư nghiên cứu khoa học công nghệ giống, quy trình sản xuất; dồn điền đổi thửa, tập trung đất đai…). Tiếp tục đẩy mạnh đàm phán để nhiều mặt hàng rau quả khác của Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường lớn, truyền thống và thúc đẩy mở rộng thêm các thị trường mới cho rau quả xuất khẩu trong thời gian tới. Hỗ trợ người sản xuất xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, đẩy nhanh tiến độ cấp mã số để tăng năng lực xuất khẩu của ngành rau quả. Xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn quốc gia đối với các loại rau quả xuất khẩu chủ lực.
Xuất khẩu rau quả năm 2024 thành công rực rỡ, khi đạt kim ngạch hơn 7,2 tỷ USD với nhiều thị trường lớn ghi nhận sự gia tăng đáng kể về kim ngạch xuất khẩu, như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Thái Lan…
Tuy nhiên, tháng 1/2025, xuất khẩu rau quả giảm 11,3% so với tháng 12/2024. Theo Bộ Nông nghiệp và PTNT, đây chỉ là yếu tố thời vụ, không phải vấn đề đáng lo ngại và ngành hàng này vẫn kỳ vọng trở thành điểm sáng của ngành Nông nghiệp thời gian tới.
Ông Nguyễn Phong Phú, Giám đốc Kỹ thuật Công ty Vina T&T Group, cho biết: Việt Nam là quốc gia có sản lượng trái cây lớn, bảo đảm cung cấp ổn định cho các thị trường. Vina T&T Group đã xuất khẩu trái cây đi nhiều thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Australia, Canada… Để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng thế giới thì doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát chất lượng từ khâu đầu vào: Phải có vùng nguyên liệu đạt chuẩn và đa dạng sản phẩm chế biến, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ. Cụ thể như với sản phẩm dừa, sau khi có Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với dừa tươi xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc thì đây là loại quả có nhiều ưu thế xuất khẩu nhưng doanh nghiệp cũng cần quan tâm phát triển thị trường mới để giảm sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc nhằm đề phòng rủi ro nếu thị trường này thay đổi chính sách bất ngờ. Ngoài ra, cần đa dạng hóa sản phẩm từ dừa, thí dụ các sản phẩm giá trị gia tăng cao như sữa dừa, kẹo dừa và mỹ phẩm từ dừa.
Năm 2024, sầu riêng được ví như “trái vàng” của ngành rau quả, trở thành động lực chính đưa kim ngạch xuất khẩu lên con số kỷ lục, với giá trị xuất khẩu đạt khoảng 3,3 tỷ USD. Điều này một phần nhờ vào khai thác hiệu quả thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, việc Trung Quốc phát cảnh báo với sản phẩm sầu riêng và mít tươi nhập khẩu từ Việt Nam vào đầu năm 2025, do vi phạm quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm, cho thấy yêu cầu chất lượng ngày càng cao từ thị trường nhập khẩu này.
Thứ trưởng Hoàng Trung cho biết, không riêng thị trường Trung Quốc, một số thị trường lớn, như Hoa Kỳ, Nhật Bản và các nước châu Âu cũng đã có những cảnh báo về chất lượng một số loại rau quả nhập khẩu từ Việt Nam. Mới đây, Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp Quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật (Văn phòng SPS Việt Nam) đã có thông báo gửi Cục Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và PTNT) và Hiệp hội Rau quả Việt Nam liên quan đến việc sửa đổi Quy định (EU) 2019/1793 về tạm thời tăng cường kiểm soát chính thức và các biện pháp khẩn cấp quản lý việc đưa một số hàng hóa nhất định từ một số nước thứ ba vào các nước châu Âu. Theo đó, với quả sầu riêng của Việt Nam, các nước châu Âu tạm thời tăng tần suất kiểm tra tại biên giới từ 10% lên 20%.
Trước đó, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã ra thông cáo báo chí phản ánh tình trạng một số đối tượng gian lận, sao chép trái phép mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói sầu riêng thông qua các hình thức hợp đồng ủy quyền sử dụng mã số với các con dấu, chữ ký giả, tự chế… Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của những nhà sản xuất, doanh nghiệp kinh doanh sầu riêng chân chính.
Ngoài ra, ngành hàng rau quả còn phải đối mặt với những thách thức không nhỏ của chiến tranh thương mại và xung đột chính trị toàn cầu. Ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng, chiến tranh thương mại và xung đột chính trị toàn cầu khiến nhiều thị trường gặp khó khăn trong giao thương hàng hóa. Song, đây cũng là cơ hội để hàng nông sản, trong đó có rau quả tăng trưởng do nhu cầu của nhiều thị trường. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt tình hình để có hướng sản xuất, xuất khẩu hợp lý.
Người nông dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết
Đứng trước nhiều thách thức không nhỏ, song ông Nguyễn Thanh Bình tin rằng, với nền tảng sản xuất và thị trường đã có nền móng vững chắc, ngành rau quả Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong năm 2025 và các năm tiếp theo. Mục tiêu dài hạn là đưa kim ngạch xuất khẩu đạt mốc 10 tỷ USD vào năm 2027.
Dự báo về triển vọng của năm 2025, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả cho rằng, xuất khẩu rau quả còn rất nhiều không gian mở rộng ở các thị trường lớn. Trong đó, có nhiều yếu tố mới xuất hiện như mặt hàng sầu riêng đông lạnh, dừa tươi xuất khẩu sang Trung Quốc, chanh dây đang đàm phán với Hoa Kỳ.
Doanh nghiệp cần quan tâm đến công nghệ sau thu hoạch để vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, giá trị gia tăng, vừa hạn chế rủi ro mùa vụ.
“Các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu rau quả nói chung và trái cây nói riêng đang đứng trước thời cơ lớn để gia tăng kim ngạch xuất khẩu, bởi nhu cầu thị trường thế giới về nguồn hàng này ngày càng cao, trong khi Việt Nam đang làm rất tốt công tác mở cửa thị trường”, ông Nguyên nhấn mạnh.
Với trái chanh dây của Việt Nam, ông Hoàng Trung thông tin: Dự kiến năm 2025, sẽ chính thức được cấp phép xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ. Đây là kết quả từ quá trình đàm phán giữa Việt Nam và Hoa Kỳ về các biện pháp kiểm dịch thực vật đối với loại trái cây này.
“Hiện các bước đàm phán kỹ thuật về xuất khẩu chanh dây sang Hoa Kỳ đã được hoàn thiện và hiện tại hai bên đang hoàn tất những thủ tục pháp lý cần thiết. Việc chanh dây được phép thâm nhập vào thị trường Hoa Kỳ hứa hẹn tạo động lực lớn để ngành rau quả Việt Nam tiếp tục mở rộng xuất khẩu, đặc biệt vào các thị trường khó tính khác”.
Thứ trưởng Hoàng Trung cho biết, để xuất khẩu bền vững, Bộ Nông nghiệp và PTNT sẽ tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia về các mặt hàng chủ lực. Cùng với đó, có những thiết chế luật pháp chặt chẽ hơn, giúp bảo vệ những nhà sản xuất chân chính.
Tuy nhiên, để duy trì, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị xuất khẩu, Thứ trưởng Hoàng Trung khuyến cáo doanh nghiệp phải tuân thủ tuyệt đối các tiêu chuẩn mà nước nhập khẩu đưa ra. Đồng thời xây dựng chuỗi liên kết sản xuất bền vững và thực chất từ vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở xử lý kiểm dịch thực vật, xuất khẩu để tạo ra sản phẩm chất lượng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần quan tâm đến công nghệ sau thu hoạch để vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, giá trị gia tăng, vừa hạn chế rủi ro mùa vụ.
Đồng thời, người nông dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thích nghi với yêu cầu mới của thị trường. Việc thúc đẩy sản xuất hữu cơ cần đi kèm với nâng cao nhận thức cộng đồng, cung cấp các chương trình đào tạo kỹ thuật cho nông dân và xây dựng hệ thống chứng nhận minh bạch. Đầu tư vào nghiên cứu giống cây trồng phù hợp với điều kiện canh tác tại Việt Nam và phát triển chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ là các giải pháp cần thiết để tạo ra thị trường ổn định cho sản phẩm hữu cơ.
Với những nỗ lực đồng bộ, ngành rau quả Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, không chỉ đạt mốc 8 tỷ USD trong năm 2025 mà còn sớm tiến tới kim ngạch 10 tỷ USD.
Mỗi năm, Việt Nam sản xuất hơn 30 triệu tấn rau quả, nhưng chỉ khoảng 20% trong số này được chế biến. Tín hiệu đáng mừng là 3 năm trở lại đây, rau quả qua chế biến xuất khẩu đã vượt 1 tỷ USD. Rau quả chế biến không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản, mà còn tăng giá trị hàng hóa gấp 3-4 lần so với sản phẩm tươi.
Thanh Tâm,kinhtenongthon.vn
