Doanh nghiệp sản xuất xanh
Khoai mỡ tím (thường được gọi là Ube hay bị nhầm là khoai lang tím) đang trở thành một hiện tượng lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội TikTok, Instagram, và “làm mưa làm gió” tại các chuỗi cà phê, tiệm bánh cao cấp từ Mỹ sang Anh, và đặc biệt là vùng nguyên liệu tại Philippines.
27/9/2026
Sự khác biệt cụ thể giữa hai loại khoai tím.
Khoai mỡ tím (Ube). Thuộc họ củ mỡ, có ruột có màu tím đậm đặc trưng, kết cấu khi nấu chín có độ dẻo, bùi ngậy nhẹ và vị nhạt, ít ngọt. Chính vị ngọt dịu này lại là “vũ khí bí mật” giúp ube cực kỳ hợp khi làm các món tráng miệng, bánh ngọt, kem, trà sữa hay mứt vì nó không bị gắt đường, dễ kết hợp với sữa và bơ.
Khoai lang tím. Thì thuộc họ bìm bìm, ruột có màu từ tím nhạt đến tím đậm, khi luộc hoặc nướng sẽ có vị ngọt đậm đà và cấu trúc bùi bở hoặc mềm mịn tự nhiên. Loại này thường được ăn trực tiếp, làm các món luộc/nướng hoặc chế biến thành các món ăn vặt, eat-clean.
Việc phân biệt rõ ràng này rất quan trọng, nhất là trong ngành F&B và công nghiệp chế biến sâu, bởi tính chất của nguyên liệu sẽ quyết định hoàn toàn công thức và cách hướng sản phẩm đến các phân khúc thị trường khác nhau.
Với sắc tím rực rỡ từ hợp chất chống oxy hóa tự nhiên anthocyanin cùng vị ngọt bùi đặc trưng, loại củ này được ví như “matcha thế hệ mới” trong ngành F&B toàn cầu.
Tuy nhiên, thay vì tận dụng cơ hội “hốt bạc” khi cầu vượt cung, Philippines—quốc gia sản xuất ube lớn nhất thế giới đã lập tức áp dụng lệnh cấm xuất khẩu vô thời hạn đối với củ tươi và vật liệu nhân giống.
Lý do rất thực tế: họ bị hụt nguồn giống, năng lực sản xuất nội địa không đáp ứng kịp và họ sợ rơi vào cảnh “cháy hàng” ngay trên sân nhà trước khi kịp thiết lập chuỗi giá trị bền vững.
Nhìn về Việt Nam: Nông sản tím không thiếu, nhưng bài toán nằm ở đâu?
Trái ngược với sự thiếu hụt cục bộ tại Philippines, Việt Nam hoàn toàn không thiếu khoai lang tím.
Vựa khoai khổng lồ tại các tỉnh như Miền Tây Nam Bộ (đặc biệt là “thủ phủ” Bình Tân, Vĩnh Long) từng sở hữu diện tích trồng khoai lang (trong đó có khoai lang tím) lên tới hàng chục nghìn hecta với sản lượng mỗi năm đạt hàng trăm nghìn tấn. Khoai lang tím Việt Nam không chỉ phục vụ tiêu thụ nội địa mà đã có đường đi chính ngạch sang các thị trường lớn như Trung Quốc và tiềm năng mở rộng ra thế giới.
Nghịch lý “được mùa rớt giá, được giá mất mùa” tại Việt Nam. Dù sản lượng dồi dào, nông dân Việt Nam nhiều lần rơi vào cảnh điêu đứng vì phụ thuộc vào thương lái tiểu ngạch hoặc thị trường bấp bênh, thiếu chuỗi liên kết sâu với công nghiệp chế biến thực phẩm toàn cầu.
Bài học rút ra cho chiến lược nông sản Việt.
Từ “bán thô” sang “chế biến sâu”: Philippines cấm xuất khẩu khoai tươi vì họ muốn giữ nguyên liệu để làm các sản phẩm giá trị gia tăng cao (bột ube, kem, tinh chất, bánh kẹo xuất khẩu). Việt Nam có sản lượng lớn nhưng nếu chỉ bán củ tươi dạng thô thì giá trị kinh tế thu về rất bấp bênh. Việc chuyển dịch sang công nghệ sấy, bột mịn, hay các sản phẩm chế biến sẵn phục vụ ngành F&B quốc tế là hướng đi sống còn.
Kiểm soát nguồn giống và tiêu chuẩn hóa: Giống như cách Philippines thắt chặt để bảo vệ nguồn giống, ngành khoai lang Việt Nam cần siết chặt mã số vùng trồng, quy trình VietGAP để không chỉ nhiều về lượng mà còn sạch và ổn định về chất, tránh tình trạng “trúng mùa mất giá” lặp đi lặp lại.
Đón đầu xu hướng F&B toàn cầu: Khi thế giới đang phát cuồng vì các nguyên liệu tạo màu tự nhiên có lợi cho sức khỏe (như anthocyanin trong củ quả màu tím), đây là cơ hội vàng để các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam định vị lại thương hiệu khoai lang tím nước nhà, thay vì chỉ xuất khẩu thô với giá rẻ.
Cộng đồng xanh nên tóm lấy cơ hội.
Trước hiện tượng khoai lang tím (Ube) gây sốt toàn cầu và động thái kiên quyết giữ lại nguồn nguyên liệu của Philippines để phát triển chuỗi giá trị nội địa, Cộng đồng xanh, các chuyên gia nông nghiệp bền vững, các hợp tác xã và doanh nghiệp thực phẩm tử tế tại Việt Nam không nên chỉ đứng nhìn, mà cần biến đây thành một cơ hội chiến lược.
Dưới đây là các hành động thiết thực mà cộng đồng xanh có thể thực hiện:
Thúc đẩy tư duy “Giá trị gia tăng” thay vì xuất khẩu thô
Lan tỏa thông điệp Marketing Sự Thật: Tận dụng các nền tảng truyền thông (như YouTube, TikTok, các kênh chuyên đề kinh tế – nông nghiệp) để phân tích sâu sắc bài học từ Philippines, tại sao một quốc gia có sản lượng lớn lại chọn cấm xuất khẩu củ tươi?
Từ đó, nâng cao nhận thức của người nông dân và doanh nghiệp Việt về tầm quan trọng của việc chế biến sâu (làm bột mịn, tinh chất, sản phẩm eat-clean, nguyên liệu F&B) thay vì phụ thuộc vào việc bán củ tươi bấp bênh cho thương lái.
Từ đó kết nối chuỗi giá trị khép kín. Xây dựng cầu nối giữa vùng trồng nguyên liệu lớn (như miền Tây) với các cơ sở chế biến công nghệ cao (sấy thăng hoa, sấy lạnh) để giữ trọn vẹn hợp chất anthocyanin (chất chống oxy hóa tạo màu tím tự nhiên) mà không làm tổn hại đến môi trường và thổ nhưỡng.
Xây dựng bản sắc thương hiệu nông sản bản địa.
Kể câu chuyện “Màu tím từ đất mẹ”: Xây dựng các chiến dịch nội dung số cho việc định vị nông sản Việt không chỉ rẻ và nhiều, mà còn sạch, canh tác sinh thái và mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền.
Hỗ trợ các HTX nông nghiệp số hóa nhắm tạo sự đồng hành cùng các hợp tác xã (như các mô hình sản xuất sạch) trong việc chuẩn hóa mã số vùng trồng, áp dụng tiêu chuẩn xanh, minh bạch hóa nguồn gốc để sẵn sàng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế khi có cơ hội “cất cánh”.
Thúc đẩy xu hướng tiêu dùng xanh và dinh dưỡng lành mạnh tại thị trường nội địa
Đưa nông sản bản địa vào thực đơn “Eat-clean”: Khuyến khích cộng đồng tiêu dùng trong nước ưu tiên sử dụng các sản phẩm từ khoai lang tím, nấm và các loại củ quả tự nhiên thay vì các loại thực phẩm chế biến sẵn chứa phẩm màu nhân tạo.
Tổ chức các diễn đàn/workshop kết nối: Tạo không gian để các solopreneur, nhà sáng tạo nội dung, và các kỹ sư nông nghiệp cùng thảo luận về giải pháp kinh tế tuần hoàn, tận dụng trọn vẹn phụ phẩm nông nghiệp từ khoai lang để làm thức ăn chăn nuôi sinh học hoặc phân bón hữu cơ, hiện thực hóa các mô hình kinh tế xanh thực chất.
Thay vì chạy theo phong trào xuất khẩu củ tươi giá rẻ rồi lại rơi vào vòng xoáy “được mùa rớt giá”, cộng đồng xanh cần hành động như một ngọn hải đăng định hướng: giữ nguyên liệu tại gốc, tối ưu công nghệ chế biến sâu, và kể câu chuyện thương hiệu bằng sự thật và chất lượng bền vững.
Diệu Thanh
