Doanh nghiệp sản xuất xanh
Tôi đã đọc được một bài viết, trong đó có đoạn như sau: Có một điều chắc chắn rằng bản chất con người không thể nào thay đổi. Nó giống như phần cứng của một chiếc máy tính cho phép con người cài đặt những chương trình hoạt động để bộ máy được vận hành, điều này được xem như tính cách. Việc phần mềm nào được cài đặt cho bộ máy sẽ phụ thuộc rất nhiều vào hệ thống phần cứng có đủ chức năng, bộ nhớ hay cho phép phần mềm chạy suôn sẻ hay không. Và tất nhiên điều khác biệt duy nhất đó là một chiếc máy tính có thể thay đổi phần cứng để hỗ trợ các chương trình, nhưng đối với con người thì chẳng có điều gì chúng ta thay đổi cả một hệ thống trung ương cả.
6/4/2026.
Sau đó là sự lí giải nhiều thứ để chứng minh cho luận điểm đó.
Nhưng thực tế thì vận hành của não người không phải là một khối gang thép; nó giống như một thứ “nhựa đường” và hoàn toàn có thể tái cấu trúc các kết nối thần kinh, dựa trên trải nghiệm và sự rèn luyện chủ đích của mỗi người.
Mặc dù, các nghiên cứu về “Hiệu ứng tích lũy” cho thấy rằng, tính cách con người trở nên ổn định hơn khi chúng ta già đi. Nhưng nó không bao giờ bị đóng băng cả. Những sự kiện lớn như mất mát, kết hôn, hoặc thậm chí là việc thực hành thiền định sâu, hoàn toàn có thể tái định nghĩa lại, ngay cả những phản ứng “bản chất” nhất của một con người.
Thực tế, quan điểm này nằm cũng có cơ sở và chỉ đúng với những người không tự thúc đẩy mình, nhưng nó không đúng với tất cả. Nó mang tính “định mệnh luận” hơi cực đoan so, với khả năng thực tế vô hạn của con người.
Bản chất và tính cách, “Phần cứng” có thực sự bất biến?
Đúng khi nói rằng, có những nền tảng sinh học khó thay đổi. Trong tâm lý học, người ta gọi đó là Khí chất, tức là thứ được quy định bởi hệ thần kinh và gen di truyền.
Khí chất (là dạng phần cứng) và một đứa trẻ sinh ra đã có hệ thần kinh nhạy cảm (dễ giật mình, hay khóc) thường sẽ giữ xu hướng nhạy cảm đó đến khi trưởng thành.
Và tính cách (là dạng phần mềm) và là cách chúng ta tương tác với thế giới, được nhào nặn bởi môi trường, giáo dục, kinh nghiệm sống và cảm nhận của chính mình.
Tuy nhiên, điểm mà khoa học hiện đại đã phản bác quan điểm “phần cứng bất biến” này và khẳng định tính dẻo của não bộ. Não người không phải là một khối gang thép; nó giống như “nhựa đường” có thể tái cấu trúc các kết nối thần kinh dựa trên trải nghiệm và sự rèn luyện chủ đích.
Và tính cách là một dòng chảy liên tục. Tuy vậy, quan điểm này vẫn đúng với một số người.
Quan điểm đó, đúng đối với những người sống theo Tư duy cố định.
Trên thực tế, nếu một người tin rằng “Tôi sinh ra đã thế này rồi”, họ sẽ ngừng nỗ lực điều chỉnh các phản ứng bản năng.
Khi đó, “bản chất” trở thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm Họ bị mắc kẹt trong cái khung cũ kỹ của chính mình dựng lên, vì họ từ chối, tin rằng, mình không có “quyền quản trị” để nâng cấp phần cứng.
Tất nhiên, nó cũng có vài phần đúng. Và trong tâm lý học, điều này gần với khái niệm Cốt lõi giá trị. Một người coi trọng sự trung thực thì dù ở tuổi 20 hay 80, bản chất đó vẫn vậy. Nhưng cách họ thể hiện sự trung thực đó (tính cách đó) sẽ tinh tế và thấu cảm hơn, theo thời gian.
Vậy quan điểm trên đúng hay sai?
Nó đúng ở chỗ: Chúng ta không thể biến một chiếc máy tính bỏ túi thành một siêu máy tính xử lý đồ họa khủng. Mỗi người có một giới hạn sinh học và nền tảng tuổi thơ riêng biệt. Từ đó ảnh hưởng lên khả năng và thiên hướng sau đó.
Nhưng nó cũng bộc lộ sự phiến diện ở chỗ: Nó phủ nhận khả năng Tự nhận thức. Con người là sinh vật duy nhất có thể tự quan sát “phần mềm” của mình đang chạy và quyết định viết lại mã nguồn, theo cách của mình đó là sự tu tập.
Trong thiền định, chúng ta tin rằng “bản chất” thực sự của con người không phải là cái máy tính, mà là người quan sát cái máy tính đó.
Khi chúng ta đứng ở vị thế người quan sát, không còn bị đóng khung bởi bất kỳ bộ phần cứng nào cả thì không có gì chi phối được chúng ta cả. Chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi được bản thân mình.
Vì thế mọi sự đều có thể thay đổi, dù là bất kì là điều gì, miễn là bạn nỗ lực tu tập, thiền định đúng cách. Biết làm những điều lành, tránh điều dữ, sống xanh, sống hết mình, khi đó chúng ta có quyền thay đổi mọi thứ, dù là tính cách hay là số phận.
Diệu Thanh
