Doanh nghiệp sản xuất xanh
Hoa Kỳ tạm hoãn áp mức thuế đối ứng 46%, thay vào đó áp mức 10% trong vòng 90 ngày, là cơ hội và có thể xem là “thời gian vàng” để doanh nghiệp (DN) Việt Nam xây dựng chiến lược thích ứng dài hạn. Để duy trì đà tăng trưởng trong quý II và năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu mỗi ngành hàng phải có chiến lược chuyển hướng thị trường phù hợp.
29/4/2025
Phép thử cho sự chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng
Việc Hoa Kỳ tạm hoãn thuế đối ứng 90 ngày không đơn thuần là thời gian trì hoãn, mà là phép thử cho sự chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng của các DN. Với nông sản, thị trường Hoa Kỳ là đầu ra rất quan trọng, chiếm hơn nửa tổng kim ngạch xuất khẩu. Do đó, ngoài giải quyết nhanh các đơn hàng, chiến lược giảm phụ thuộc vào một thị trường cũng được song song triển khai.
Năm 2024, ngành gỗ thu được hơn 9 tỷ USD từ xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ, chiếm 56% tổng giá trị kim ngạch. Theo nhiều DN, đây là thị trường nhập khẩu đồ nội thất giá trị cao lớn nhất của Việt Nam. Nhưng với chính sách thuế còn biến động và chưa ngã ngũ như hiện nay thì chiến lược này cần nhìn nhận lại.
Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, chia sẻ: Tại Việt Nam, DN gỗ xuất khẩu chủ yếu là gia công, sử dụng lao động tương đối rẻ so với các nước trong khu vực và nguyên liệu chủ yếu là nhập khẩu, áp thuế như vậy là chưa hợp lý. Chúng tôi hoan nghênh việc Hoa Kỳ tạm hoãn áp thuế đối ứng với Việt Nam 90 ngày. Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, Hiệp hội các địa phương đã và đang cố gắng xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường.
Trong khi đó, nhiều DN đang lên kế hoạch điều chỉnh và mở rộng thị trường tiêu thụ. Trước mắt, trong thời gian tạm hoãn áp thuế đối ứng 3 tháng, DN sẽ tranh thủ đẩy mạnh xuất các đơn hàng hiện có. Đồng thời, tăng cường kết nối và mở rộng sang các thị trường như: châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc…
Bên cạnh đó là điều chỉnh cơ cấu khách hàng, tập trung khai thác thị trường nội địa, đào tạo và nâng cao tay nghề cho người lao động, tiết giảm chi phí và hợp lý hóa sản xuất nhằm củng cố nội lực.
Ông Nguyễn Thanh Lam, CEO Công ty cổ phần Gỗ Lâm Việt, cho biết: Trước thông tin về khả năng áp thuế của Hoa Kỳ, chúng tôi nhìn nhận, đây là một phần trong chiến lược đàm phán của phía Hoa Kỳ. Với ngành gỗ, tôi không quá lo lắng. Hiện tại, các đơn hàng xuất sang Hoa Kỳ của công ty vẫn diễn ra bình thường và chúng tôi đã có đơn hàng đến hết quý III/2025.
Về chiến lược thị trường, chúng tôi không chờ đến khi có biến động mới hành động. Nhiều năm qua, công ty cùng các doanh nghiệp trong Hiệp hội đã chủ động đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, hướng đến các thị trường tiềm năng như Hàn Quốc, Australia và khu vực Trung Đông. Đây là hướng đi dài hạn nhằm đảm bảo sự ổn định và tăng trưởng bền vững cho DN.
Buộc phải thay đổi
Nhiều thách thức cũng đang đặt ra với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như nông sản, trong đó có cà phê – mặt hàng tỷ USD với sản lượng xuất khẩu từ Việt Nam đứng thứ hai trên thế giới (sau Brazil) và xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới.
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Intimex, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam, cho biết, việc tạm dừng áp thuế đối ứng 90 ngày là tin vui, nhưng DN vẫn không thể chủ quan. Thực tế, dù Hoa Kỳ chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng giá trị xuất khẩu gần 1,5 tỷ USD của Intimex năm 2024, nhưng vẫn là thị trường chiến lược.
Đó là với Intimex, với ngành hàng cà phê, niên vụ 2023 – 2024, Việt Nam xuất khẩu 1,45 triệu tấn, kim ngạch hơn 5,4 tỷ USD. Thị trường xuất khẩu trên 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó xuất khẩu sang Hoa Kỳ hơn 81.000 tấn, chiếm 6% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam.
Đáng lưu ý, giá cà phê thế giới bắt đầu đà giảm vào từ ngày 3/4/2025, khi các nhà đầu tư lo ngại việc áp thuế đối ứng với nhiều nước của Hoa Kỳ sẽ làm tổn hại đến nhu cầu tiêu thụ cà phê tại các quốc gia.
Hơn nữa, Việt Nam không phải là quốc gia sản xuất cà phê duy nhất trên thị trường toàn cầu. Các nước như Brazil, Colombia, Indonesia cũng sản xuất lượng lớn cà phê và không ngừng cải thiện chất lượng. Điều này tạo áp lực cho Việt Nam trong việc duy trì vị trí cạnh tranh, đặc biệt là với Robusta, loại cà phê chủ lực của Việt Nam trong bối cảnh mức thuế quan được áp ở các nước này thấp hơn của Việt Nam khá nhiều.
Các DN cũng lo ngại, nếu mức thuế mới cao hơn được áp dụng sẽ khiến các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ chuyển sang tìm nguồn cung từ Brazil hoặc Colombia, hai quốc gia ít bị ảnh hưởng bởi thuế quan này.
“Với đặc thù ngành hàng nông sản – cà phê, tính cạnh tranh không chỉ đến từ chất lượng, mà còn từ thuế suất. Brazil hoàn toàn có thể vượt mặt chúng ta, nếu họ tận dụng được lợi thế thuế thấp hơn. Vì vậy, DN xuất khẩu nông sản buộc phải thay đổi để tồn tại”, ông Nam chia sẻ.
Như vậy, những lo lắng là không thừa, bởi nếu không có chiến lược phù hợp, ngành cà phê Việt Nam sẽ đối diện với nguy cơ mất thị trường. Trước tình hình mới, nhiều DN cho biết, sẽ điều chỉnh chiến lược kinh doanh để thích ứng như đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu tại chỗ, nâng cao giá trị sản phẩm… để không rơi vào bị động.
Theo ông Nam, để ứng phó với chính sách thuế quan từ Hoa Kỳ, đơn vị đang đẩy mạnh xuất sang châu Âu, Trung Đông và các quốc gia có Hiệp định thương mại tự do với Việt Nam. Song song đó, DN cũng nâng cao chất lượng, hạ giá thành và phát triển thương hiệu, để tăng khả năng cạnh tranh. Đặc biệt, Intimex còn tăng nhập khẩu thực phẩm từ Hoa Kỳ về Việt Nam để góp phần cân bằng cán cân thương mại, một hướng đi vừa chiến lược, vừa thực tế.
Ông Bạch Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (Vicofa) thì tin tưởng và kỳ vọng vào những tín hiệu tốt đẹp từ các cuộc đàm phán của Việt Nam. “DN, ngành hàng tin tưởng vào những hành động nhanh nhạy và mang tính chiến lược của Chính phủ. Ở góc độ tổ chức ngành hàng, Vicofa đã đề xuất, kiến nghị cơ quan cấp trên và chờ đợi tín hiệu sát thực ở cấp độ quốc gia trong thời gian tới”, ông Tuấn nói.
Việc Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump thông báo tạm hoãn áp thuế đối ứng trong 90 ngày với tất cả đối tác thương mại không trả đũa Hoa Kỳ, trong đó có Việt Nam, đã giải tỏa phần nào áp lực đối với DN chế biến, xuất khẩu tôm Việt Nam. Tuy nhiên, các DN cần tận dụng khoảng lặng này để tái cơ cấu chiến lược và chuẩn bị ứng phó với những diễn biến khó lường trong thời gian tới.
Hoa Kỳ hiện là thị trường nhập khẩu số 1 của tôm, cá ngừ; thị trường số 2 của cá tra Việt Nam. Theo VASEP, hiện có hơn 400 DN Việt Nam đang xuất khẩu và có kế hoạch xuất thủy sản sang thị trường Hoa Kỳ với những đơn hàng lớn, giá trị cao. Khoảng 37.500 tấn thủy sản các loại đang trên đường vận chuyển tới Hoa Kỳ, và khoảng 31.500 tấn hàng xuất sang Hoa Kỳ trong nửa cuối tháng 4/2024.
Theo VASEP, Hoa Kỳ tạm hoãn áp thuế đối ứng trong vòng 90 ngày đã tạo hiệu ứng tích cực tức thì lên thị trường xuất khẩu thủy sản. Thời điểm này, các đơn đặt hàng thủy sản tăng đột biến, nên các DN chế biến thủy sản đang tăng công suất hoạt động.
“Việc tạm hoãn áp thuế 90 ngày đang tạo cơ hội đẩy nhanh xuất khẩu các đơn hàng, tránh rủi ro hàng hóa tồn kho kéo dài. Ngành thủy sản đang kỳ vọng vào kết quả đàm phán giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, hướng tới khả năng sẽ giảm được thuế đối ứng, hoặc lý tưởng hơn là loại bỏ hoàn toàn thuế đối ứng, tức giảm về 0%. Có thể coi đây là “thời gian vàng” để ngành thủy sản cấu trúc lại chiến lược thị trường”, bà Lê Hằng, chuyên gia phân tích thị trường của VASEP, nhận định.
Trước tình hình hiện nay, VASEP đưa ra một số khuyến nghị giúp các DN xuất khẩu tôm vượt qua khó khăn, duy trì đà tăng trưởng cũng như giữ vững thị phần tại thị trường Hoa Kỳ.
Theo đó, DN ngành tôm cần tăng cường kiểm soát xuất xứ và phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm quyền của Hoa Kỳ để ngăn chặn hành vi gian lận thương mại.
Chủ động giảm giá thành sản phẩm bằng việc rà soát toàn bộ chi phí đầu vào, đặc biệt là thức ăn chăn nuôi – vốn chiếm đến 60-70% giá thành. Tận dụng cơ hội hợp tác với các DN trong nước để phát triển nguồn vật tư nội địa.
Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu thông qua việc đẩy mạnh khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA, CPTPP, RCEP để giảm phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ và tăng sự hiện diện của tôm Việt tại châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông…
Tăng năng lực dự trữ bằng việc đầu tư mở rộng hệ thống kho lạnh và kho bãi để có thể linh hoạt hơn trong điều phối xuất khẩu khi thị trường biến động. Đồng thời chuẩn hóa sản phẩm – kỹ thuật, đảm bảo tuân thủ chặt chẽ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, tránh nguy cơ bị kiện phòng vệ thương mại.
Đặc biệt, DN cần tập trung củng cố nội lực, xây dựng chiến lược dài hạn không chỉ để chống đỡ rủi ro ngắn hạn mà còn để thích ứng tốt hơn trong một trật tự thương mại mới với chủ nghĩa bảo hộ đang được nhiều nước áp dụng. Đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương hiệu “Tôm Việt” gắn với chất lượng, bền vững và minh bạch.
Theo đại diện VASEP, các DN đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chiến lược, củng cố nội lực và tái cấu trúc hoạt động. Tuy nhiên, sức ép về chi phí, kỹ thuật và thị trường rất lớn, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh nội khối gia tăng và thị trường Hoa Kỳ dần thu hẹp. Để vượt qua thách thức, cộng đồng DN đang mong chờ kết quả tích cực từ cuộc đàm phán của Chính phủ Việt Nam với Hoa Kỳ. Đồng thời mong muốn nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ, các bộ ngành về các chính sách cụ thể hỗ trợ về quy định, tài chính, thuế, logistics…
Bà Nguyễn Kim Thanh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Sa Kỳ, chia sẻ: Chúng tôi không chỉ nhìn nhận việc Hoa Kỳ công bố mức thuế đối ứng là một chính sách thuế, mà là một dấu hiệu cho thấy, cục diện thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, đôi khi thiếu tính ổn định vốn có của luật chơi truyền thống. Là lãnh đạo doanh nghiệp trong ngành xuất khẩu thuỷ sản, tôi cảm nhận rõ hơn bao giờ hết sức nặng của từ “thích nghi”.
Quyết định áp thuế đối ứng của Hoa Kỳ với hàng hóa của Việt Nam tạo ra cú sốc ngắn hạn cho toàn chuỗi cung ứng. Các đối tác Hoa Kỳ của chúng tôi buộc phải cân nhắc lại kế hoạch nhập hàng và DN Việt như chúng tôi phải chứng minh giá trị không chỉ qua giá cả, mà bằng sự tin cậy, trách nhiệm và minh bạch trong từng khâu vận hành.
“Công ty Sa Kỳ đã chủ động gửi thư đến từng đối tác, không phải để “giữ khách hàng”, mà để chia sẻ về áp lực mà các bên đang đối mặt và cùng tìm giải pháp. Trước khi có biến động thuế lần này, chúng tôi đã có sự chuẩn bị thông qua đầu tư mạnh vào công nghệ quản trị chất lượng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và cải tiến quy trình sản xuất. Đồng thời, chúng tôi không xây dựng DN như một con thuyền theo hướng một chiều. Chúng tôi phát triển thị trường châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc một cách bài bản, gần đây là UAE và thị trường nội địa”, bà Thanh nhấn mạnh.
Theo bà Thanh, hiện các thị trường như Nhật Bản và Đức đang chủ động tăng sản lượng nhập. Điều đó cho thấy, nếu sản phẩm đủ vững, thì cửa luôn mở với DN, giúp DN hạn chế rủi ro nếu gặp vấn đề ở một thị trường nào đó.
Tập trung nâng cao chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Bộ sẽ phối hợp với các bộ ngành liên quan tiếp tục làm việc với các cơ quan quản lý của Hoa Kỳ để đàm phán điều chỉnh lại mức thuế sao cho có lợi cho nông sản Việt Nam. Một trong những hướng đi quan trọng là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn của Hoa Kỳ.
Với những thay đổi về thuế nhập khẩu của Hoa Kỳ, các ngành hàng nông, lâm, thuỷ sản Việt Nam cần có chiến lược linh hoạt và chủ động để giảm thiểu tác động, đồng thời tìm kiếm cơ hội từ các thị trường khác để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong năm 2025.
“Với tinh thần chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ là phải hết sức mềm dẻo, làm sao vận dụng một cách hiệu quả nhất (về sản lượng, giá trị…) để nông sản Việt Nam tiếp tục xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ, đem lại hiệu quả kinh tế cao, chúng ta sẽ chủ động cùng Hoa Kỳ xây dựng kịch bản để xử lý một cách hài hòa thương mại hai chiều”, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nói.
Để duy trì đà tăng trưởng trong quý II, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu mỗi ngành hàng phải có chiến lược chuyển hướng thị trường phù hợp. Thứ tự thị trường ưu tiên chuyển hướng xếp theo 2 tiêu chí. Thứ nhất là kim ngạch và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Thứ hai là có các FTA.
Thực tế cho thấy, những DN đã có hàng chục năm đáp ứng tiêu chuẩn và không ngừng mở rộng thị trường thì trong bối cảnh hiện nay họ luôn có sự bình tĩnh để giải quyết. Chỉ riêng hạt tiêu và cà phê, Công ty cổ phần Phúc Sinh cho biết, đã có tới 102 thị trường đón nhận. Chiến lược không bỏ trứng vào 1 giỏ vẫn đang tạo cho Việt Nam cơ hội tăng trưởng khi nông sản vốn có thế mạnh là mặt hàng thiết yếu.
Nói chung, để không rơi vào cảnh “nước đến chân mới nhảy”, cần tâm thế chủ động thích nghi hơn nữa ở các DN thuộc nhóm ngành nông sản thực phẩm. Nhất là trong bối cảnh thị trường thế giới đang rơi vào tình trạng được gói gọn trong bốn từ kép “biến động – bất định – phức tạp – mơ hồ”, điều chờ đợi là các DN Việt phải được nâng tầm để vượt qua cơn giông dữ này.
Triệu Quang Huy/kinhtenongthon.vn
