Doanh nghiệp sản xuất xanh
Trong giai đoạn vận hành thí điểm, thị trường giao dịch carbon tại Việt Nam hiện chỉ chấp nhận ba nhóm tín chỉ cụ thể. Trong khi đó, các tiêu chuẩn quốc tế độc lập vẫn phải chờ thêm lộ trình xem xét hoặc hướng đi riêng qua kênh quốc tế.
29/8/2026
Bức tranh vận hành giai đoạn đầu
Thị trường giao dịch carbon của Việt Nam đang bước vào giai đoạn thử nghiệm quan trọng với hai loại hàng hóa chủ lực là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.
Theo đại diện Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), phạm vi giao dịch hiện có sự phân định rõ ràng. Hạn ngạch phát thải chỉ xoay quanh nhóm giới hạn gồm 92 doanh nghiệp thuộc diện được phân bổ trực tiếp. Ngược lại, thị trường tín chỉ carbon mang tính mở rộng hơn, cho phép các tổ chức và doanh nghiệp có nhu cầu tham gia. Tuy nhiên, không phải loại tín chỉ nào cũng được phép lưu hành trên sàn trong nước. Hiện tại, cơ quan quản lý mới chỉ gật đầu với ba nhóm tín chỉ chính.
“Bộ lọc” 3 nhóm tín chỉ được công nhận
Ba nhóm tín chỉ đang được thông thoáng đưa vào giao dịch trên sàn nội địa bao gồm:
Tín chỉ cấp bởi cơ quan thẩm quyền trong nước: Đây là các đơn vị phát thải đáp ứng khung kỹ thuật đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) do Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng thiết lập. Sự xuất hiện của tiêu chuẩn carbon rừng do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành gần đây cũng góp phần bổ sung nguồn cung nội địa đáng kể.
Tín chỉ theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris: Gắn liền với các cơ chế hợp tác song phương giữa Việt Nam và các quốc gia đối tác quốc tế. Đến nay, Việt Nam đã thiết lập thỏa thuận trao đổi với Nhật Bản, Singapore và đang tiến tới hợp tác cùng Thụy Sĩ, Hàn Quốc.
Tín chỉ theo Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris: Được triển khai dựa trên các tiêu chuẩn, phương pháp do Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) quy định và quản lý trực tiếp.
Số phận của các tiêu chuẩn quốc tế độc lập
Đối với các loại tín chỉ phát hành theo tiêu chuẩn độc lập nổi tiếng thế giới như Verra hay Gold Standard, các cơ quan chức năng cho biết chúng chưa chính thức được đưa lên sàn giao dịch nội địa trong giai đoạn này, nhưng việc tích hợp vẫn có thể được cân nhắc xem xét trong tương lai.
Dẫu vậy, các tiêu chuẩn quốc tế này hoàn toàn có lối đi riêng thông qua thị trường quốc tế theo quy định tại Nghị định chuyên ngành về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.
Dù vậy, việc xuất khẩu tín chỉ ra nước ngoài không phải là bài toán đơn giản. Các chuyên gia lưu ý rằng khi bán tín chỉ đi, lượng kết quả giảm phát thải tương ứng sẽ phải trừ đi khỏi bảng thành tích quốc gia, đồng thời cần tuân thủ các tỷ lệ trần khắt khe (có thể dao động từ 50% đến 90%) nhằm tránh ảnh hưởng đến mục tiêu khí hậu dài hạn của Việt Nam.
Thách thức từ “tính bổ sung” và năng lực doanh nghiệp
Để một dự án giảm phát thải có thể tạo ra tín chỉ mang giá trị thương mại, rào cản đặt ra là rất lớn. Tiêu chuẩn cốt lõi đầu tiên là phải chứng minh được “tính bổ sung” — nghĩa là công nghệ áp dụng phải vượt mức thông thường hoặc nguồn thu từ tín chỉ đóng vai trò then chốt giúp dự án có thể sống sót và triển khai.
Thêm vào đó, bài toán tuân thủ môi trường, kiểm kê số liệu minh bạch theo tiêu chuẩn MRV vẫn là điểm yếu chung của nhiều doanh nghiệp Việt. Do đó, để sàn giao dịch carbon thực sự vận hành trơn tru, ngoài việc siết chặt chất lượng hàng hóa, việc nuôi dưỡng nguồn cầu và đảm bảo thanh khoản thị trường vẫn là hành trình dài cần nhiều giải pháp đồng bộ từ cả phía Nhà nước lẫn cộng đồng doanh nghiệp.
Thành Nguyễn
