Doanh nghiệp sản xuất xanh
Thành lập tháng 6 năm 2018, tính đến nay Hợp tác xã Yến Dương, do giám đốc Ma Thị Ninh thành lập, điều hành tại xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên (Bắc Kạn cũ) đã đi một đoạn đường dài trong tám năm. Từ đó phát triển thành thương hiệu có tiếng, thành một trong trong những mô hình kinh tế tập thể tiêu biểu ở địa phương.
14/3/2026.
Mô hình thành công đặc sắc.
Dưới sự dẫn dắt của nữ giám đốc Ma Thị Ninh, Hợp tác xã Yến Dương (HTX Yến Dương) đã thành công trong việc đánh thức tiềm năng nông sản bản địa, và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Tập trung khai thác “Nông nghiệp sinh thái – Cộng đồng hạnh phúc”, mô hình này đã tạo dựng nên một hệ sinh thái sản xuất sạch, có giá trị cao, phục vụ cộng đồng người dân bản địa, và phát triển mở rộng thị trường ra các thành phố lớn. Hiện nay hợp tác xã đang có khoảng 20 thành viên chính thức và liên kết sản xuất với hơn 300 hộ dân. Phần lớn trong số đó là phụ nữ dân tộc Tày, Dao, Nùng. HTX hiện đang có các sản phẩm chủ lực và độc bản như: Bí xanh thơm, Gạo nếp Tài, Miến dong tráng tay, Trà bí thơm.
Thành công của HTX đã tạo thành “ngọn cờ đầu” trong nông nghiệp sạch tại tỉnh Bắc Kạn, nay là tỉnh Thái Nguyên, với các cột mốc và con số ấn tượng như sau. Sở hữu vùng nguyên liệu 35 ha đạt chứng nhận hữu cơ PGS (được Liên đoàn các Phong trào nông nghiệp hữu cơ quốc tế – IFOAM công nhận). Sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ tiêu chuẩn Nhật Bản (JAS) và Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN). Trong đó, HTX có 4 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 – 4 sao.
Ngoài sản xuất tốt, HTX còn Phát triển chuỗi giá trị và công nghệ như phục tráng các giống quý bản địa như lúa nếp Tài siêu nguyên chủng, và xây dựng nhãn hiệu tập thể “Nếp Tài Ba Bể” như một phần trong nỗ lực bảo tồn các giống gen quí, bản địa ở địa phương.
HTX cũng tiên phong ứng dụng nhật ký sản xuất điện tử, bản đồ GIS quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Sản phẩm hiện đã có mặt trên các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Postmart, Sendo. Không chỉ bán nông sản thô, HTX đã đưa vào sản xuất và chế biến chuyên sâu, với các sản phẩm vô cùng độc đáo như trà bí thơm, bí sấy …vv. Từ đó giúp các nông hộ có điều kiện nâng cao thu nhập, nâng cao giá trị hàng hóa bản địa lên gấp nhiều lần.
Ngoài ra, HTX còn kết hợp các hoạt động sản xuất Nông nghiệp với Du lịch. Nhằm xây dựng mô hình du lịch sinh thái, trải nghiệm trên cánh đồng nếp Tài, vườn bí xanh đang sản xuất của HTX. Từ đó thu hút du khách đến tham quan, bắt cá, cấy lúa, hay tự tay thu hoạch nông sản. Phát triển mảng du lịch cộng đồng, hay du lịch nông nghiệp tại HTX. Kiên trì với hướng đi mang tính đặc sắc, có chọn lọc và có ý nghĩa, các hoạt động của hợp tác xã dần thu hút được các tệp khách hàng trung thành và yêu mến các sản phẩm sạch, chất lượng cao.
HTX cũng được ghi nhận các giải thưởng lớn như: Giải thưởng ASEAN lần thứ 7. Năm 2025, HTX đã được vinh danh là một trong hai tổ chức đại diện Việt Nam nhận giải thưởng ASEAN về Phát triển nông thôn và Xóa đói giảm nghèo tại Bangkok, Thái Lan. Và được vinh danh là HTX tiêu biểu toàn quốc, vào năm 2023. Cá nhân Giám đốc Ma Thị Ninh nhận được nhiều bằng khen của Trung ương Hội Nông dân, các cấp bộ ngành, địa phương, vì cos đóng góp lớn trong việc thay đổi tư duy sản xuất của người dân vùng cao.
HTX Yến Dương là minh chứng rõ nhất cho việc chọn hướng đi có chủ đích. Họ không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng, sản xuất tinh, sản xuất sạch, giữ gìn bản sắc văn hóa, và luôn gắn kết chặt chẽ với mục tiêu của cộng đồng.
Chị Ma Thị Ninh, Giám đốc Hợp tác xã Yến Dương
Phát triển thị trường gắn với cộng đồng.
Sinh ra trong cái nghèo bủa vây của vùng cao, tỉnh Bắc Cạn cũ, nay là tỉnh Thái Nguyên, chị Ma Thị Ninh hiểu rõ hơn ai hết nỗi nhọc nhằn của người nông dân nơi đây. Dù tốt nghiệp từ trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, và có thời gian làm taij UBND xã Yến Dương, (Ba Bể cũ). Nhưng cuối cùng chị đã chọn quay trở về quê hương, thực hiện sứ mệnh của mình. Thay đổi và chuyển dịch các mặt hàng bản địa và dành lấy chỗ đứng mới cho chính các sản phẩm bản địa này.
Và không dừng lại ở việc lo cho bản thân, chị Ninh còn mang theo một khát vọng lớn hơn, biến những sản vật bản địa vốn bị lãng quên thành “vàng đen, vàng trắng” để bà con nông dân quê hương, cùng nhau thoát nghèo. Tháng 6/2018, HTX Yến Dương ra đời, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử mới.
Với HTX, chị Ninh đã xây dựng mạng lưới cung ứng và phân phối với mô hình bài bản, kết hợp giữa truyền thống bản địa và công nghệ hiện đại. Điểm khác biệt lớn nhất tạo nên thương hiệu của chính chị và HTX, đó chính là tư duy công nghệ.
Chị hiểu rằng, để vươn xa, nông sản phải “minh bạch”. vì thế HTX Yến Dương đã tiên phong ứng dụng như: Nhật ký điện tử và Phần mềm quản lý mùa vụ, Số hóa quy trình canh tác. Sử dụng Bản đồ GIS, Quản lý vùng trồng, theo dõi sát sao diện tích và thổ nhưỡng. Sử dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, giúp khách hàng chỉ cần một lần “chạm” là có thể đặt trọn niềm tin vào sản phẩm.
Các sản phẩm đặc sắc như bí xanh thơm và nếp Tài, vốn là những đặc sản tuyệt ngon của người Tày. Nhưng lâu nay đang bị ngủ quên. Và chị đã làm mọi thứ để đánh thức các nguồn lực này. Trên thực tế là các sản phẩm này dù ngon, nhưng chúng vẫn chỉ là hương vị nơi phố núi mà thôi. Chúng chỉ hiện diện và quanh quẩn trong bếp ăn của các gia đình, mà chưa bao giờ trở thành “hàng hóa” thực sự đúng nghĩa.
Nhưng người phụ nữ có đôi mắt của một nhà kinh tế học, kết hợp với trái tim nóng ấm của một người làm công tác xã hội. Chị đã nhìn thấy cơ hội, mà ở nơi người khác không thể thấy, hoặc chỉ xem đó như một sự dư thừa, hoặc sự nghèo khó. Chính cái tầm nhìn thoáng đạt ấy của chị đã làm thay đổi mọi thứ ở vùng quê này.
HTX cũng đầu tư máy móc để sơ chế và đóng gói ngay tại địa phương như hệ thống sấy bí, máy tráng miến, dây chuyền đóng gói trà …Giúp sản phẩm giữ được độ tươi ngon, dinh dưỡng, thay đổi giá trị gia tăng. Đến nay, HTX đã sở hữu ba sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao và Hữu cơ Nhật Bản (JAS). Nâng cao giá trị nông sản của HTX và được đông đảo người tiêu dùng biết đến và tin chọn nhiều hơn.
Với thành công của HTX đã mở đường cho một tập thể vững mạnh. Nó không chỉ tính bằng những con số doanh thu tăng trưởng 20% mỗi năm, mà còn nhiều thứ vô hình quí giá hơn rất nhiều. Đó là những ngôi nhà tạm được xóa bỏ, những nụ cười của những hộ đồng bào dân tộc thiểu số khi có việc làm ổn định. HTX Yến Dương là minh chứng sống động nhất cho ta thấy: Khi bản lĩnh của người phụ nữ vùng cao, kết hợp cùng sức mạnh công nghệ, đất nghèo cũng hóa tâm hồn, và nở hoa giàu sang, hạnh phúc.
Ngoài sản xuất nông sản, Hợp tác xã còn xây dựng mô hình vườn Lê du lịch. Được hợp xã đang trồng cây Lê theo phương pháp hữu cơ hoàn toàn. Tạo nên những cơn sốt nóng trong các năm qua. Với giá trị kinh tế lên tới khoảng từ 320 – 400 triệu đồng/ha/năm. Cây Lê bản địa không chỉ cho trái ngọt mà còn mở đường cho một hướng đi mới: Làm du lịch trải nghiệm. Và khi mùa hoa Lê trắng xóa khắp các vườn đồi, là lúc bà con nông dân bước vào mùa du lịch lớn nhất trong năm. Các hoạt động này đã giúp bà con đa dạng hóa nguồn thu nhập, tạo sự phấn khởi, đoàn kết và tạo thành một cộng đồng ấm no, hạnh phúc thực sự.
Dưới sự lãnh đạo của chị Ninh, hệ thống phân phối vượt trội cũng đã được thiết lập. Sản phẩm hiện có mặt tại các siêu thị thực phẩm sạch, cửa hàng OCOP tại Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Kạn, và một số tỉnh thành khác. HTX cũng tiên phong đưa bí xanh thơm, trà bí và miến dong lên các sàn như Shopee, Postmart, Sendo và các sàn thương mại điện tử. Đồng thời kết nối với các công ty lữ hành đưa khách du lịch đến Ba Bể sẽ ghé thăm HTX, trải nghiệm, và mua sản phẩm làm quà. Tạo thành kênh phân phối cực kỳ hiệu quả về mặt thương hiệu.
Với sản phẩm gạo nếp Tài không chỉ đạt OCOP 4 sao mà còn đang chuyển đổi sang tiêu chuẩn JAS của Nhật Bản, sẵn sàng cho hành trình chinh phục thị trường quốc tế trong tương lai. Thành công của chị Ma Thị Ninh, cũng chứng minh một điều: Làm nông nghiệp tử tế và có chọn lọc vẫn có thể làm giàu, ngay cả ở nơi khó khăn nhất.
Chị Ninh đã biến quả bí xanh thành Trà bí thơm sấy với mẫu bao bì sang trọng, biến hạt gạo nếp thành đặc sản có chứng nhận quốc tế, hiện diện trên các sàn thương mại điện tử lớn. Chị không bán nông sản bình thường, chị đang bán các giải pháp toàn diện từ thực phẩm cho sức khỏe, đến sự tiện lợi, và làm câu chuyện thương hiệu của chính mình.
Ý nghĩa thực tế của câu chuyện này.
Đây là một câu chuyện truyền cảm hứng rất đáng ngưỡng mộ, một kiểu “sứ mệnh tự thân”. Rất khó để giải thích bằng các phép tính kinh tế thông thường. Người ta cũng không sao lý giải được rằng, tại sao một người có học thức cao, có đủ cơ hội ở những thành phố hoa lệ lại chọn dấn thân vào nơi “thâm sơn cùng cốc”. Họ phải đối mặt với bùn đất và những tư duy cũ kỹ để thay đổi từng bước một. Nhưng nếu nhìn sâu vào hành trình của Giám đốc Ma Thị Ninh, chúng ta sẽ thấy sự “lạ lùng” đó thực chất được xây dựng trên 3 cột trụ tâm lý rất vững chãi như sau.
Đó chính là sự tự do của người có tri thức.
Khi có học thức, người ta không còn bị áp lực bởi việc phải tồn tại. Tri thức cho họ sự tự tin rằng, mình có thể sống tốt ở bất cứ nơi nào. Họ chọn những việc khó nhất để đi lên, nhưng tin vào sức mạnh nội lực của riêng mình. Thay vì làm một “mắt xích” trong một bộ máy khổng lồ ở thành phố, họ chọn làm “người khởi tạo” ở nơi chưa có gì và từ đó đi lên. Với họ, thành công không phải là leo lên một chiếc thang có sẵn, mà là xây dựng một chiếc thang cho cả một cộng đồng cùng lên.
Đó còn là sự kiên nhẫn đến mức “ngoan cố”.
Thực chất làm việc với nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, không thể dùng mệnh lệnh hay lý thuyết được. Phải có tính linh hoạt và óc làm việc thực tế để thuyết phục họ cùng làm theo. Khi kết hợp được hai phẩm chất này, họ phải dùng đến sự thấu cảm để làm việc. Những người như giám đốc Ma Thị Ninh đã chấp nhận sự nghi ngờ, chấp nhận đi chậm, và từng bước tiến lên, họ không làm nhanh, làm gấp mà tập trung vào hiệu quả.
Sự kiên nhẫn này không đến từ việc chịu đựng, mà đến từ việc, họ nhìn thấy trước “bức tranh cuối cùng”. Đó là nơi mà những quả bí xanh truyền thống nhưng vô danh trở thành thương hiệu thu hút khách, thậm chí thành niềm tự hào quốc tế.
Đó còn là hạnh phúc của sự gắn kết tự nguyện mang tính sứ mệnh.
Những người giám đốc như chị Ninh là người có khả năng giữ nhịp sống gắn với con người. Họ đã tìm thấy một loại năng lượng mà môi trường công sở máy móc không bao giờ có. Đó là niềm vui khi thấy một gia đình nông dân mua được chiếc xe máy mới, con cái họ được đi học nhờ vào chuỗi cung ứng do mình tạo ra. Đó là cảm giác được sống thật giữa tình làng nghĩa xóm, nơi công việc hằng ngày có tác động trực tiếp, từ số phận của những con người cụ thể quanh mình.
Công việc này dường như có sự giao thoa giữa lòng trắc ẩn và bản lĩnh trí tuệ, nó biến công việc từ một gánh nặng kiếm sống, thành một hình thức phụng sự cho cả cộng đồng. Những giám đốc như chị Ma Thị Ninh, họ không chỉ đang làm kinh tế đơn thuần. Họ còn đóng góp lớn vào việc mở đường cho cả một cộng đồng địa phương tiến lên, theo đường hướng phát triển đúng hướng, lành mạnh và cực kỳ hiệu quả. Đây chính là những cá nhân hiếm hoi, xuất sắc và nhiều bản lĩnh, trong không gian phát triển kinh tế vùng cao.
Nguyên Minh.
